تاثیرات فرهنگی و اجتماعی ورود عکاسی دوره قاجار

ورود عکاسی به ایران در دوران قاجار، به ویژه در عصر ناصرالدین شاه، آغازگر تحولی فرهنگی و اجتماعی بود که ابعاد گسترده ای بر طبقات مختلف جامعه داشت. این فناوری ابتدا به عنوان ابزاری اشرافی در انحصار دربار بود و برای نمایش قدرت و ثبت خاطرات استفاده می شد. زنان درباری نیز هرچند محدود به واسطه نگاه اشرافی و پذیرش دربار، نقشی برجسته در عکس ها یافتند. اما در میان طبقات متوسط و پایین تر، پذیرش و دسترسی به عکاسی به تدریج و با تغییر نگرش ها صورت گرفت؛ در این گروه ها، عکاسی بیشتر به عنوان ابزاری برای مستندسازی زندگی روزمره و مناسبات اجتماعی به کار می رفت. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی بر پایه اسناد و منابع کتابخانه ای صورت گرفته است. در این راستا، پرسش این است که عکاسی در طبقات اجتماعی مردم چه جایگاهی داشته و هر طبقه اجتماعی چگونه با این فناوری ارتباط داشته است. همچنین عکاسی تا چه میزان در تغییر نگرش جامعه ایران نسبت به بازنمایی هویت، طبقات اجتماعی و ثبت تاریخ ایفای نقش داشته است؟ پژوهش حاضر می کوشد با تکیه بر اسناد و شواهد این روند را مورد بررسی قرار داده و جایگاه عکاسی در بازتاب مناسبات اجتماعی آن دوران را تبیین نماید. یافته ها نشان می دهد که عکاسی ابتدا در میان طبقات مرفه و درباریان، نمادی از جایگاه اجتماعی و اقتدار بود؛ اما با گذشت زمان به طبقات متوسط و پایین تر نیز راه یافت و ابزاری برای بازنمایی زندگی آنها گردید. تصاویر عکاسی شده از زنان طبقات پایین و مراسم های عمومی، نه تنها فرهنگ و محدودیت های اجتماعی آن دوران را به تصویر کشید، بلکه به تدریج باعث تغییر نگرش نسبت به هویت فرهنگی و اجتماعی شد.

کلیدواژه ها:

عکس ، دوربین قاجار ، طبقات اجتماعی