برنامه توسعه ملال دریای خزر بحران عقب نشینی و راهکار

دریای خزر از بزرگترین و غنی ترین فضاهای آبی بسته جهان است و با دارا بودن موقعیت جغرافیایی خاص خود، از نظر تاثیرات آب و هوایی، حمل و نقل دریایی، توسعه و برنامه ریزی، صنعت توریسم، صنایع وابسته به شیلات و کشاورزی و دارا بودن منابع مهم نفتی برای پنج کشور ساحلی اش، ایران، روسیه، آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان دارای اهمیت به سزایی است. در سال های اخیر گزارش های متعددی در خصوص کاهش سطح آب دریای خزر منتشر شده است. تراز آب دریا از حدود منفی ۲۹/۱۶ متر که در سال ۱۹۹۵ بوده، به منفی ۲۶/۸۵ رسیده و در حال حاضر منفی ۲۹/۲۰ متر می باشد که به مرز بحران اکوسیستم و اقتصاد دریایی نزدیک شده است. عواملی که منجر به رسیدن آب کمتری از رودخانه ولگا به دریای خزر شده است را می توان به دو عامل مختلف تقسیم بندی کرد. یکی کاهش میزان بارندگی و برداشت بی رویه آب از رودخانه ها بخصوص رود (ولا) برای مصارف کشاورزی و همچنین تبخیر و افزایش دما را با سهمی ۱۸ درصدی دومین عامل کاهش تراز خزر اعلام شده است. میانگین دمای سطح آب خزر نسبت به میانگین بلند مدت یک درجه افزایش یافته است. مطالعات ما نشان دهد که این یک درجه افزایش دما معادل تبخیر شدن سالانه ۱۰ سانتی متر از تراز آب دریای خزر می تواند باشد. به دلیل گرمای هوا در سیبری، زمین هایی که یخبندان بوده و قابل کشاورزی نبوده، از فضای سرد خارج و تبدیل به اراضی قابل کشاورزی شده است. مهمتر از آن، گرم شدن اقلیم در عرضهای شمالی و روسیه که امکان کاشت را افزایش و آب بیشتری مورد نیاز است. با بررسیهای انجام شده، انتقال آب از طریق خط لوله یا حفر کانال به عنوان تنها راهکار حل این معضل پیشنهاد می شود. هزینه خط لوله به مراتب کمتر از حفر کانال می باشد ولی کانال می تواند بصورت چندمنظوره مورد استفاده قرار گیرد. برای احداث کانال بین دریای خزر و دریای سیاه نیاز به همکاری جدی در سطح روسای ۵ کشور حاشیه دریای خزر می باشد که با اجرای آن بجز رفع مشکل کاهش سطح تراز دریای خزر، از مزایای ترانزیتی نیز بهره فراوانی حاصل می شود.

کلیدواژه ها:

کاهش تراز دریای خزر ، تغییرات اقلیمی ، افزایش دما ، انتقال آب ، خشکسالی ، تالاب ها