الزام به تمکین در حقوق مدنی و فقه امامیه

در نظام حقوقی ایران که متاثر از فقه امامیه است نهاد الزام به تمکین» یکی از مهمترین مباحث مربوط به روابط زوجین به شمار میرود. این نهاد حقوقی بیانگر تکلیف زن به تبعیت از شوهر در چارچوب زندگی مشترک بهویژه در مواردی مانند سکونت در منزل مشترک، پذیرش ریاست شوهر و انجام وظایف زناشویی است قانونگذار با بهرهگیری از مبانی فقهی مواد متعددی را به تبیین حدود و آثار تمکین اختصاص داده که از جمله مهمترین آنها ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی است. در این ماده آمده است که اگر زن بدون عذر موجه از انجام وظایف زوجیت امتناع کند، مستحق نفقه نخواهد بود با این حال اجرای عملی این مقررات در نظام قضایی با چالشهایی همراه است از جمله این چالشها میتوان به تفسیرهای متفاوت قضات از مفهوم «نشوز» نبود تعریف روشن از مانع «مشروع برای عدم تمکین و نیز تعارض برخی از مقررات با اصول حقوق بشری و کرامت انسانی اشاره کرد افزون بر ،این گسترش آگاهیهای اجتماعی و حقوقی تحول نقشهای جنسیتی و مطالبه عدالت ،جنسیتی، سبب شده که نگاه سنتی به نهاد تمکین با نقدهایی مواجه شود. این مقاله با بررسی تطبیقی منابع فقهی و مواد قانونی مرتبط تلاش دارد به تبیین جامع مفهوم الزام به تمکین، تحلیل انتقادی مقررات موجود و ارزیابی آثار حقوقی اجتماعی و قضایی آن بپردازد. در پایان، پیشنهادهایی برای اصلاح مقررات و تقویت رویکرد منصفانه تر در رسیدگیهای قضایی ارائه شده است تا ضمن حفظ چارچوبهای قانونی و دینی از بروز ظلم و نابرابری در روابط زوجین جلوگیری شود.

کلیدواژه ها:

تمکین ، فقه امامیه ، حقوق مدنی ، حقوقی