بررسی تطبیقی درون مایه های روانشناختی در غزلیات حافظ و مولوی

این مقاله با رویکردی بین رشته ای به بررسی درون مایه های روانشناختی در غزلیات دو شاعر بزرگ ادب فارسی، حافظ و مولوی، می پردازد. هدف پژوهش، واکاوی مفاهیمی چون عشق، رنج، خودشناسی، شادی و جنون از منظر روان انسان است؛ مفاهیمی که در غزل فارسی با ظرافتی شاعرانه و معنایی چندلایه بازتاب یافته اند. مقاله نشان می دهد که هم حافظ و هم مولوی، شعر را نه فقط ابزاری هنری، بلکه زبانی برای تفسیر روان و تجربه های درونی انسان به کار برده اند. در بخش اول، تحلیل مفهوم عشق در اشعار حافظ نمایانگر طیفی از عشق زمینی تا عشق عرفانی است که هم لذت و هم اضطراب را در روان عاشق برمی انگیزد. در حالی که مولوی، عشق را نیرویی الهی و محرک سلوک عرفانی می داند که جان را به وحدت با هستی مطلق سوق می دهد. رنج در شعر حافظ، نمادی از زخم خوردگی روح در مواجهه با جهان دوگانه و نفاق زده است، در حالی که در اشعار مولوی، رنج ابزاری برای پالایش روح و ارتقاء معنوی تلقی می شود. خودشناسی در غزل های حافظ، با رندی، تجربه گرایی و کنایه آمیزی همراه است، حال آن که در شعر مولوی، خودشناسی در مسیر سلوک عرفانی، فنا، و رسیدن به خود الهی معنا می یابد. جنون و بی خودی، در هر دو شاعر، نه نماد بیماری روانی، بلکه نشانه ای از گسستن از من عقل محور و ورود به قلمرو شهود، معنا، و حقیقت است. در بخش مقایسه و تطبیق، شباهت هایی چون باور به تاثیر عمیق عشق بر روان انسان و حضور رنج به عنوان تجربه ای اصیل در زندگی، بررسی شد. همچنین، تفاوت هایی چون کارکرد رنج، نمود شادی و نوع نگاه به خودشناسی، در پرتو تفاوت های فکری، عرفانی و تاریخی دو شاعر تحلیل شد. در پایان، مقاله بر اهمیت تحلیل بین رشته ای متون ادبی با بهره گیری از مفاهیم روانشناسی تاکید می کند و مسیرهای تازه ای را برای پژوهش های آینده پیشنهاد می دهد.

کلیدواژه ها:

حافظ ، مولوی ، روانشناسی ، غزل فارسی ، عشق ، رنج ، خودشناسی ، شادی ، جنون ، تحلیل بین رشته ای ، عرفان ، ادبیات کلاسیک