تبیین مسائل و مشکلات بخش آبخیزداری مراکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کشور و سناریوهای موجود (گزارش فنی)

چکیده مبسوط مقدمه در سال های اخیر حوزه های آبخیز کشور در معرض مشکلات و مصائب انسان ساز نظیر تشدید فرسایش، سیل و خشکسالی قرار گرفته که منجر به خسارات زیادی می شود. برای مدیریت موثر حوزه های آبخیز و رفع مشکلات مرتبط با این حوزه، انجام پژوهش های مناسب و کاربردی ضروری است. برای شناسایی و تعیین مشکلات بخش پژوهش، کسب نظرات کارشناسان، پژوهشگران، نخبگان و هم اندیشی با آنان، راهکار مناسبی تلقی می شود که می تواند راه گشای مسائل و مشکلات موجود باشد. این پژوهش در نظر دارد تا بر اساس هم اندیشی با نخبگان و کارشناسان مراکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کشور در حوزه حفاظت خاک و آبخیزداری، تحلیلی بر مسائل و مشکلات این حوزه داشته باشد و سناریوهای موجود برای حل این مسائل ارائه نماید.   مواد و روش ها ابتدا، بنا به درخواست پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری از مراکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی  استانی، مسائل و مشکلات و حوزه آبخیزداری کشور جمع آوری و احصاء شد. سپس، نقطه نظرات و موارد اعلانی، به دو شیوه بخشی و موضوعی (کلی و جزئی) دسته بندی شد. در دسته بندی بخشی، هر یک از موارد مطرح شده از سوی مراکز تحقیقات استان ها و با توجه به میزان ارتباط مسائل با هر یک از بخش های پژوهشکده، به یکی از بخش های ذی ربط اختصاص داده شد. در دسته بندی موضوعی نیز در مرحله اول، هر یک از موارد مطرح شده استان ها با توجه به ماهیت موضوع، به یکی از سه بخش کلی پژوهشی یا فناورانه، ساختاری، و پشتیبانی تقسیم شد. در مرحله دوم، موارد مطروحه استان ها با توجه به ماهیت موضوع به دسته های موضوعی جزئی تری تفکیک شد.   نتایج و بحث در این بررسی، ۲۵ مرکز از ۳۲ مرکز استانی (مشارکت ۷۸ درصدی)، ۱۸۲ مورد را به ­عنوان مشکلات بخش تحقیقات در حوزه حفاظت خاک و آبخیزداری گزارش کرده اند. دسته بندی موضوعی موارد مطروحه نشان داد که موضوعات بهره برداری دانش بنیان منابع آبخیز، پایش و ارزیابی آبخیز و رفع گسست بخش تحقیقات با بخش اجرا به ترتیب با ۲۸ (۱۵ درصد)، ۲۶ (۱۴ درصد)، و ۲۵ (۱۳ درصد) فراوانی، دارای بیشترین سهم هستند. نتایج دسته بندی بخشی نیز حاکی از آن است که بخش های حوزه ریاست و گروه های پژوهشی مدیریت حوزه های آبخیز و هیدرولوژی و توسعه منابع آب به ترتیب با ۳۴ (۱۹ درصد)، ۲۸ (۱۵ درصد)، و ۲۴ (۱۴ درصد) فراوانی، بیشترین سهم را به خود اختصاص دادند.   نتیجه گیری یافته ­های این پژوهش راهگشای مدیران و تصمیم گیران بخش های تحقیقات و اجرای حفاظت خاک و آبخیزداری کشور است به­ گونه ­ای که با تکیه بر نتایج این پژوهش قادر خواهند بود تا هدف گذاری بهتری برای سیاست ها، راهبردها و اقدامات آتی خود داشته باشند.

کلیدواژه ها:

اولویت بندی ، تحقیقات و اجرا ، حفاظت خاک ، دسته بندی مشکلات ، هم اندیشی