تحلیل الگوهای فضایی توسعه و نابرابری درآمدی در استان های ایران

درک الگوهای فضایی توسعه و نابرابری درآمدی، به ویژه در کشورهایی با ساختارهای اقتصادی و اجتماعی پیچیده نظیر ایران، نقشی کلیدی در سیاست گذاری های منطقه ای و مدیریت بهینه منابع دارد. هدف این پژوهش، تحلیل چندبعدی ساختار فضایی توسعه در استان های ایران و سنجش الگوهای نابرابری درآمدی از طریق ترکیب شاخص های نخست شهری، چندمرکزیتی، ضریب جینی و پراکندگی درآمدی است. داده های تحقیق بر مبنای آخرین سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ و سالنامه های آماری مرکز آمار ایران گردآوری شده اند. با بهره گیری از روش خوشه بندی K-Means، هشت الگوی متمایز توسعه فضایی شناسایی شد که هر کدام نمایانگر تعامل پیچیده عوامل جغرافیایی، اقتصادی، نهادی و فرهنگی در سطح استان ها هستند. نتایج نشان می دهد که استان های مختلف کشور از لحاظ میزان تمرکز جمعیتی، ساختار سلسله مراتبی شهری و نابرابری های اقتصادی تفاوت های بنیادینی دارند؛ به گونه ای که نمی توان رویکردی یکسان را برای تمام استان ها به کار گرفت. کلان شهرهایی نظیر تهران و البرز با ساختاری شدیدا متمرکز و نابرابری های بالا، در مقابل استان هایی با ساختار چندمرکزیتی و نابرابری کمتر قرار دارند. تحلیل روابط متقابل شاخص ها نیز نشان داد که تعاملات پیچیده ای میان تمرکز شهری و نابرابری اقتصادی وجود دارد که به آسانی قابل تقلیل به روابط خطی یا ساده نیست. نوآوری این پژوهش در تلفیق داده های آماری با رویکرد خوشه بندی پیشرفته جهت شناسایی الگوهای پنهان توسعه فضایی و درآمدی است که می تواند مبنای علمی برای طراحی سیاست های کارآمد منطقه ای فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

نابرابری درآمدی ، برنامه ریزی منطقه ای ، توسعه فضایی ، چندمرکزیتی ، ساختار فضایی