بررسی مسوولیت کیفری پزشکان در بهرهبرداری غیرمجاز از دادههای ژنتیکی در فرآیند درمان ناباروری با تمرکز بر اسناد بینالمللی سلامت و حریم خصوصی بیماران

تحولات ژنتیک پزشکی در عرصه درمان ناباروری، با بهرهگیری از فناوری هایی همچون IVF، ICSI و قراردادهای مادر جانشین، داده های ژنتیکی بیماران را به عنصری اساسی در فرآیند تشخیص و درمان تبدیل کرده است. این اطلاعات که ویژگی های وراثتی، خانوادگی و شخصی بیماران را در بر می گیرد، از حیث حساسیت و اهمیت، مستلزم حمایت قانونی و اخلاقی ویژه ای هستند. هدف این پژوهش، بررسی مسوولیت کیفری پزشکان در بهرهبرداری غیرمجاز از داده های ژنتیکی بیماران نابارور، با تکیه بر اسناد بینالمللی سلامت و موازین حقوقی تطبیقی است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و با رویکرد تطبیقی انجام شده است. در این مطالعه، نخست با تبیین مفاهیم حریم خصوصی ژنتیکی و مصادیق تخلف در درمان ناباروری، به بررسی ارکان قانونی و اخلاقی نقض این داده ها پرداخته شده است. سپس با تحلیل تطبیقی قوانین ایالات متحده (HIPAA) و اتحادیه اروپا (GDPR)، نقاط قوت الگوهای موجود در حمایت کیفری از داده های زیستی تبیین شده است. در نهایت، خلل های قانونی در نظام حقوقی ایران ارزیابی و راهکارهایی همچون تدوین قانون خاص حفاظت از داده های ژنتیکی، ایجاد سازوکار رضایت آگاهانه، و تقویت نظارت کیفری و انتظامی در مراکز ناباروری پیشنهاد شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که در نبود قانون اختصاصی در ایران، استفاده از اصول کلی حقوقی، قواعد اخلاق پزشکی و تطبیق با تجارب بینالمللی می تواند بستری برای توسعه یک نظام حمایت موثر کیفری از داده های ژنتیکی در حوزه درمان ناباروری فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

دادههای ژنتیکی ، مسوولیت کیفری ، درمان ناباروری ، حریم خصوصی بیماران