تاثیر سامانه های خاک ورزی حفاظتی بر توزیع اندازه منافذ و ویژگی های هیدرولیکی خاک در شرایط شور و در تناوب کشت جو-گلرنگ

شوری آب و خاک یکی از چالش های عمده کشاورزی در ایران و جهان بوده و اصلاح خاک های شور نیازمند مصرف آب زیادی است. بنابراین با توجه به محدودیت منابع آب، بازنگری در روش های اصلاح این خاک ها ضروری است. در این پژوهش تاثیر سه نوع سامانه خاک ورزی (مرسوم، کم خاک ورزی و بی خاک ورزی) بر ویژگی های فیزیکی یک خاک شور در ایستگاه تحقیقاتی کشاورزی کبوترآباد در جنوب شرقی شهر اصفهان طی چهار سال بررسی شد. این ویژگی ها شامل توزیع اندازه منافذ، گنجایش مزرعه ای (θFC)، نقطه پژمردگی دائم (θPWP)، آب قابل استفاده (AWC)، و منحنی مشخصه رطوبتی (WRC) خاک بود. مدیریت ها نیز شامل حذف بقایای گیاهی در خاک ورزی مرسوم و حفظ بقایا در سامانه های کم خاک ورزی و بی خاک ورزی بودند. خاک مکان اجرای این آزمایش دارای بافت لوم رسی سیلتی بود. برای تجزیه آماری از طرح کرت های خردشده در زمان در قالب طرح پایه کاملا تصادفی استفاده شد. نتایج نشان داد که مقدار منافذ درشت (Macro-P) در تیمارهای کم خاک ورزی، بی خاک ورزی و خاک ورزی مرسوم به ترتیب برابر ۰/۰۳۲، ۰/۰۲۹ و cm-۳cm-۳و۰/۰۲۲ بود. همچنین تیمار کم خاک ورزی بیش ترین مقدار منافذ متوسط (Meso-P) را دارا بود و مقادیر θFC در تیمارهای کم خاک ورزی و بی خاک ورزی (به ترتیب ۰/۲۵۰ و cm³ cm⁻³و۰/۲۴۷) به طور معنی داری بیش تر از خاک ورزی مرسوم (cm³ cm⁻³و۰/۲۳۸) بود. مقادیر AWC۱۰۰ در بین تیمارها تفاوت معنی دار نداشت. در سال های سوم و چهارم، تفاوت های واضح تری بین منحنی های WRC، به ویژه در مکش های ماتریک کم، مشاهده شد. تیمارهای خاک ورزی حفاظتی باعث افزایش فراوانی منافذ درشت و متوسط و بهبود شاخص های هیدرولیکی خاک شدند. نتایج نشان داد که خاک ورزی حفاظتی می تواند به عنوان جایگزینی مناسب برای خاک ورزی مرسوم در شرایط خشک و شور، بهبود شرایط خاک و بهره وری منابع آب را فراهم کند.

کلیدواژه ها:

Conservation tillage ، Soil water retention curve ، Soil salinity ، Field capacity ، Available water. ، خاک ورزی حفاظتی ، منحنی مشخصه رطوبتی خاک ، شوری خاک ، گنجایش مزرعه ای ، آب قابل استفاده.