تحلیل تطبیقی ماهیت عقد قرض در فقه امامیه، فقه اهلسنت و حقوق مدنی ایران

عقد قرض یکی از مهمترین عقود غیرمعوض در فقه اسلامی و حقوق ایران است که به ویژه در روابط مالی فردی و نهادی نقش پررنگی دارد. ماهیت این عقد، از منظر فقه امامیه، به صورت تملیک مال به طرف مقابل به شرط بازگرداندن مثل آن تحلیل شده و رایگان بودن آن، ویژگی ذاتی و شرط صحت محسوب می شود. در حقوق مدنی ایران نیز، با تاثیرپذیری مستقیم از نظریه ی فقه امامیه، قواعد مشابهی در قالب مواد قانونی تصریح شده است. هدف این پژوهش، تبیین ماهیت تملیکی قرض در فقه امامیه، تحلیل تطبیقی آن با دیدگاه اهلسنت، و بررسی بازتاب این مبانی در حقوق موضوعه ایران است. روش کار، توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع فقهی، تفسیری و قانونی بوده است. یافته ها نشان می دهد که هر سه نظام بر اصل رایگان بودن و تملیک مال قرضی اتفاق دارند، اما در جزئیاتی مانند زمان انتقال مالکیت، ضمان و شروط جانبی، اختلافاتی مشاهده می شود. نتیجه آن که تفسیر صحیح و هماهنگ از عقد قرض، مستلزم بازخوانی منابع فقهی در پرتو نیازهای حقوقی نوین است و این امر، زمینه را برای انطباق کارآمدتر احکام اسلامی با نهادهای مالی معاصر فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

قرض ، تملیک ، فقه امامیه ، عقد غیرمعوض ، حقوق مدنی