تعارض قسامه با اصل برائت و قاعده دراء

قسامه یکی از دلایل اثبات جنایت یا رفع اتهام بوده که در صورت تحقق لوث و فقدان ادله دیگر قابل استناد است. لوث امارات ظنیه قوی جهت صدق ادعای ولی دم برای حاکم به صورت نوعی حاصل می شود. حکم قسامه در قرآن نیامده و مستند مشروعیت آن روایات و سنت است و فلسفه جعل آن در اسلام حمایت و صیانت از خون مردم و حفظ نظم عمومی و بازدارندگی جهت عدم ارتکاب قتل و جلوگیری از هدر رفتن خون می باشد. جمهور فقهای امامیه و عامه عقیده بر مشروعیت قسامه به عنوان یک نهاد امضایی اسلام دارند. اما در قلمرو شمول و قدرت اثباتی آن بین فقهاء اختلاف نظر وجود دارد بطوریکه فقهای امامیه عقیده بر شمول قسامه به جنایت نفس عمدی و غیرعمدی و جنایت مادون نفس جهت اثبات قصاص یا دیه و یا رفع اتهام دارند از سوی دیگر اصل برائت یکی از اصول مترقی و بنیادین حقوق اسلام و حقوق عرفی بوده که طبق آن فرض بر بیگناهی متهم بوده و منهم تکلیفی به ارائه دلیل جهت اثبات بی گناهی خود ندارد و مدعی (دادستان) باید فراتر از هرگونه شک و تردید معقول و دلایل متقن اتهام وارده بر متهم را اثبات نماید. در بحث قسامه که پیش شرط اجرای آن ظن غالب (لوث) بوده جلوه هایی از تعارض در برخی خصوصیات قسامه در فقه و قانون مجازات اسلامی از جمله نحوه احراز علم قسامه خورندگان و منشا علم آنها، نحوه احراز لوث. شیوه احراز رابطه خویشاوندی و... با اصل برائت و قاعده درا وجود دارد. لازم بذکر است پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی به بررسی تعارض قسامه با اصل برائت و امکان تعدیل فساد با قسامه در پرتو تریات فقهی بدیع و ادله علمی پرداخته است.

کلیدواژه ها:

قسامه ، لوث ، برائت ، اماره ، تعارض ، قاعده دراء