بررسی شکایت ایران علیه ایالات متحده در مورد انسداد برخی دارایی های ایران

قضیه برخی اموال ایران یکی از مهم ترین قضایایی است که دولت جمهوری اسلامی ایران علیه ایالات متحده در دیوان بین المللی دادگستری اقامه نموده است. دیوان بین المللی دادگستری ابتدا در ۱۳ فوریه ۲۰۱۹ رای صلاحیتی خود در مورد این قضیه صادر کرد و پس از احراز صلاحیت خود در ۳۰ مارس ۲۰۲۳ رای ماهیتی مربوط به این موضوع را اعلام کرد. در رای صادره دیوان بین المللی دادگستری ادعاهای ایران مبنی بر نقض مواد ۲، ۳، ۴، ۷ و ۱۰ معاهده مودت از سوی ایالات متحده را مورد تایید قرار داد اما از صدور رفع انسداد برخی اموال دولت ایران به ارزش حدود ۱۷۵۰ میلیارد دالر امتناع کرد. ایراد مبتنی بر استثناهای عدم اعمال عهدنامه مودت (ماده ۲۰ بند ۱)، ایراد عدم حمایت عهدنامه مودت از مصونیت دولت و ایراد عدم شمول حمایتهای مقرر در عهدنامه نسبت به بانک مرکزی (به واسطه عدم تلقی آن به عنوان «شرکت») به عنوان ایرادهای صلاحیتی دیوان و ایراد سوءاستفاده از روند دادرسی (Abuse of Process) و ایراد عدم پاکدستی خواهان (ایران) به عنوان ایرادهای مرتبط با عدم قابلیت استماع دعوا مطرح گردید. دیوان به دقت استدلال های هر یک از طرفهای اختلاف را رسیدگی نمود. دیوان ایراد عدم شمول عهدنامه مودت به مصونیت دولت را پذیرفت اما ایراد مربوط به «منافع ملی و اساسی» و ایرادهای مربوط به عدم قابلیت استماع دعوا را رد کرد و در نتیجه صلاحیت خود برای رسیدگی به دادخواست خواهان را احراز نمود. ضمنا، ایراد عدم شمول مفاد عهدنامه نسبت به بانک مرکزی، ملحق به ماهیت شد؛ زیرا به نظر دیوان این ایراد ویژگی منحصرا مقدماتی ندارد.

کلیدواژه ها:

رای ، دیوان بین الملل دادگستری ، شکایت ، انسداد ، دارایی ، ایران ، علیه ایالات متحده