بررسی تغییرات کاربری اراضی با تاکید بر پوشش جنگلی و اثرات آن بر فرسایش خاک با استفاده از طبقه بندی شی گرا و تکنیک چندمعیاره مارکوس مطالعه موردی: حوضه آبریز قلعه رودخان فومن

هدف این تحقیق آشکارسازی تغییرات کاربری و تخریب پوشش جنگلی و اثرات آن بر فرسایش خاک، در حوضه آبریز قلعه رودخان می باشد. بدین منظور ابتدا تغییر کاربری های صورت گرفته بین سال های ۱۳۷۱ تا ۱۴۰۲ با استفاده از تصاویر لندست و تکنیک طبقه بندی شی گرا استخراج شد و به کلاس های (کشاورزی، جنگل، مرتع، عوارض آبی و مسکونی) طبقه بندی شدند. در مرحله بعد، با شناسایی عوامل موثر در فرسایش منطقه و تهیه لایه های اطلاعاتی هر معیار در GIS، استانداردسازی لایه ها با استفاده از تابع عضویت فازی، وزن دهی معیارها با استفاده از روش کرتیک و مدل سازی نهایی با استفاده از روش تحلیل چند معیاره مارکوس انجام شد. بررسی تغییرات کاربری حوضه نشان می دهد که پوشش جنگلی در سال ۱۳۷۱، با وسعت ۱۷/۲۲۲ کیلومترمربع ، بیشترین مساحت را در بین کاربری ها داشته که در سال ۱۴۰۲ وسعت آن به ۰۳/۲۰۵ کیلومترمربع کاهش یافته است. همچنین با نظر به نتایج حاصله؛ کاربری مسکونی با افزایش ۱۷/۲۷ کیلومترمربعی، بیشترین تغییر را در طول بازه زمانی ۳۰ ساله مورد مطالعه داشته است. با توجه به نقشه پهنه بندی فرسایش نیز به ترتیب؛ مساحت طبقه با پتانسیل فرسایش بسیار زیاد و زیاد از ۰۴/۱۸ و ۰۵/۳۱ درصد در سال ۱۳۷۱ به ۵۲/۲۲ و ۳۴/۳۲ درصد در سال ۱۴۰۲، افزایش پیدا کرده است. با توجه به نتایج به دست آمده می توان، کاهش پوشش جنگلی و تبدیل آن به مناطق مسکونی، اراضی کشاورزی و مراتع، همچنین؛ تبدیل اراضی کشاورزی به مناطق مسکونی و افزایش کاربری مسکونی و زراعی در حریم و بستر رودخانه ها، را مهم ترین عوامل دخیل در افزایش پتانسیل فرسایش خاک حوضه، دانست.

کلیدواژه ها:

فرسایش خاک ، تغییرات کاربری ، تحلیل چندمعیاره ، سنجش از دور ، قلعه رودخان ، شمال ایران