هزینه های مستقیم-ملموس در پهنه های سیلابی شبیه سازی شده با مدل هیدرولیکی دو بعدی HEC-RAS-رودخانه ارازکوسه استان گلستان

شبیه سازی پهنه سیل های احتمالی از مسائل مهم در مدیریت مناطق در معرض سیل جهت کاهش خطرات آن است. گسترش پهنه سیل در حاشیه رودخانه ها و سواحل می تواند خسارت های اجتماعی-اقتصادی و محیطی فراوانی را بر منابع طبیعی و انسانی در بر داشته باشد. استفاده از مدل های هیدرولیکی در شبیه سازی پهنه سیل، تعیین مناطق پرخطر و در نتیجه برآورد خسارت های احتمالی قابل توجه است. رودخانه ارازکوسه در پایین دست سه آبخیز کوهستانی مینودشت، نرماب و نوده خاندوز قرار دارد که در مواقع بارش شدید مستعد سیلابی شدن است. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی عملکرد مدل هیدرولیکی دوبعدی HEC-RAS در شبیه سازی پهنه سیل رخداد مورخ ۲۶ اسفند ۱۳۹۷ و برآورد خسارت های مالی مستقیم-ملموس در بازه ای به طول نه کیلومتر از رودخانه ارازکوسه در دوره بازگشت های مختلف است. در اجرای مدل دوبعدی HEC-RAS، از نقشه مدل رقومی ارتفاعی یک متری استفاده شد. عملکرد مدل در شبیه سازی پهنه سیل، با استفاده از تصاویر ثبت شده ماهواره سنتینل-۲ در دو زمان مختلف (۳ و ۱۳ فروردین ۱۳۹۸) از رخداد سیل مورخ ۲۶ اسفند ۱۳۹۷ از طریق واسنجی مقادیر ضریب زبری مانینگ برآوردی بر اساس مشاهدات میدانی بررسی شد. نتایج نشان می دهد که مدل دوبعدی HEC-RAS بر اساس شاخص F (۷۹ و ۷۱ درصد به ترتیب برای مورخ ۳ و ۱۳ فروردین ۱۳۹۸) عملکرد قابل قبولی در شبیه سازی پهنه سیل رودخانه ارازکوسه دارد. سپس هیدروگراف های شبیه سازی شده توسط مدل هیدرولوژیکی HEC-HMS در دوره بازگشت های مختلف به عنوان ورودی نرم افزار HEC-RAS به منظور تهیه نقشه پهنه سیل در دوره بازگشت های مختلف در نظر گرفته شد. نتایج پهنه بندی سیل در دوره بازگشت ۱۰۰ سال به عنوان سیل مبنا نشان می دهد که به ترتیب کاربری های زراعی، باغ غیرمثمر، جاده خاکی، مناطق مسکونی و جاده آسفالت بیش تر در معرض غرقابی شدن قرار دارند. بیش ترین مقدار خسارت نیز مربوط به اراضی زراعی و مناطق مسکونی در دوره بازگشت ۱۰۰ سال به ترتیب برابر با ۲۰۸۸۹ و ۸۶۵۰ میلیون ریال است. با توجه به مجموع مساحت کاربری های در معرض خطر سیل (حدود ۲۳ هکتار) و مجموع خسارت وارده بر آن ها (حدود ۴۱۰۴۲ میلیون ریال)، برنامه ریزی و مدیریت در حاشیه رودخانه به منظور کاهش ریسک سیل از موارد ضروری است.

کلیدواژه ها:

ضریب زبری مانینگ ، در معرض سیل ، مدل هیدرولوژیکی HEC-HMS ، تصویر سنتینل-۲ ، رودخانه ارازکوسه