تشکیک وجود در نظر ملاصدرا و آیت االله مصباح یزدی

تبیین وحدت وجود و توضیح رابطه آن با کثرت در وجود یکی از مهم ترین مسائل فلسفی است که از دیرباز موردتوجه فیلسوفان بوده است . وحدت وجود و به تبع ، توجیه تشکیکی کثرات آن، نظر نهایی صدراست . در این دیدگاه تشکیک به سه شکل عام، خاص و اخص قابلیت طرح دارد. صدرا علاوه بر آنکه در اثبات تشکیک استدلال مفهومی اقامه می کند؛ علیت طولی را نیز دلیل تشکیک اخص برمی شمارد بنابر اصولی چون اصل سنخیت و تقدم وجودی علت بر معلول. از بین فلاسفه معاصر آیت االله مصباح مصداق تشکیک وجودرا صرفا تشکیک اخص می داند که با اصل علیت تبیین و اثبات می شود. ایشان برهان ملاصدرا که مفهوم واحد خبر از مشکک بودن مصادیق وجود دارد را مکفی نمی داند؛ چه بسا مفهوم واحدی از مصادیق متباین به تمام ذات انتزاع شودو از طرف دیگر اخذ مفهوم واحد فلسفی دلیلی بر وحدت مصادیق متن واقع ندارد. مقایسه آرای صدرا و آیت االله مصباح، مسئله اصلی این پژوهش است . این پژوهش به شیوه توصیفی تحلیلی است گرچه . در اندیشه ملاصدرا صرفا تشکیک وجود، کثرت طولی و عرضی آفرین است لکن در اندیشه مصباح کثرت وجودی فقط با تشکیک تقریر نمی شود بلکه کثرات علی از طریق تشکیک و کثرات عرضی بواسطه تشخص وجود ایجاد می شود و قابل قبولتر می نماید.

کلیدواژه ها:

وحدت ، کثرت ، تشکیک وجود ، ملاصدرا ، مصباح یزدی