سامانه چندمنظوره حفاظت و بهره برداری بهینه از منابع طبیعی خشکه رودها

مقاله حاضر به منظور ترویج الگوی آزموده شده و مبتنی بر رویکردهای حفاظت از منابع طبیعی و توسعه کسب وکار در پاسخ به مخاطرات سیل و بر مبنای توان اکولوژیک حوضه ارائه شده است. سامانه چندمنظوره حفاظت و بهره برداری بهینه از منابع طبیعی خشکه رود  و به عبارت دیگر ساماندهی خشکه رودها ناظر بر نقاط بحرانی شبکه آبراهه (شیب کم تر از ۱۵درصد) است و دارای ویژگی هایی مانند پوشش خاکی مناسب در کرانه ها، فاقد مالکیت خصوصی، تخریب اراضی و زیرساخت های کشاورزی بر اثر سیل و بیکاری، وجود مناطق سکونتگاهی در پایاب خشکه رود، وجود مطالعات آبخیزداری به ویژه اجتماعی و اقتصادی و داده هیدرولوژی، وجود سازه مکانیکی آبخیزداری جدید یا در برنامه اجرا و درنهایت وجود مطالبه مردمی حائز اهمیت است. برونداد سامانه چندمنظوره مذکور، مهار سیل سالانه، بهره برداری پایدار از سازه مکانیکی آبخیزداری، طراحی بندهای اصلاحی جدید، بند زیرزمینی برای بهره برداری بهینه از آب زیرقشری، توسعه عملیات بیومکانیکی و بیولوژیکی، اصلاح الگوی کشت منطقه، کشت درختان و گیاهان دارویی بومی در حریم خشکه رود (به صورت باغ های شیب دار)، مخازن آب و جانمایی شقه رودها متناسب با موقعیت اراضی کشاورزی و استفاده آب در اراضی زراعی بوده است. ساماندهی چندمنظوره خشکه رود کله جوب در استان مرکزی به طور نمونه، دارای پیوست اقتصادی-اجتماعی بوده و در طی آن تعاونی روستایی تاسیس و مشارکت مردم در اجرای الگوی کشت و برنامه کسب وکار از بروندادهای ترویجی آن محسوب می شود. همه طرح های ساماندهی دارای برآوردهای اقتصادی و بازگشت سرمایه نیز هستند. شایان ذکر است، طرح ساماندهی خشکه رود کله جوب به عنوان پروژه الگوئی- فناورانه چندمنظوره سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری تعریف و اجراشده است.

کلیدواژه ها:

ساماندهی آبراهه ، رویکرد حفاظت ، توسعه پایدار ، برنامه کسب وکار