مدل سازی ریسک آتش سوزی با استفاده از روش های سنجش ازدور و شبیه سازی رفتار آتش در استان گیلان

استان گیلان یکی از شاخص­ترین نمونه­های ریسک آتش­سوزی جنگل­ها و مراتع در ایران است. در این تحقیق، شاخص ریسک آتش سوزی در این استان بر اساس داده های مکانی و تصاویر ماهواره ای سنجش ازدور که عوامل انسانی و بیوفیزیکی سیمای سرزمین را توصیف می کند، تهیه شد. با استفاده از تصاویر ماهواره­ای Landsat-۸ OLI/TIRS L۱TP سال ۲۰۲۱ و نیز الگوریتم طبقه بندی ماشین بردار پشتیبان (SVM)، طبقه بندی نظارت شده این تصاویر برای تهیه نقشه پوشش زمین منطقه مورد مطالعه انجام شد. شاخص ریسک آتش سوزی (دامنه ارزش از ۰/۰ تا ۱) بر اساس ۱) رفتار آتش­سوزی (شدت خط آتش و نرخ گسترش آتش که توسط مدل شبیه­ساز آتش FlamMap (Finney, ۲۰۰۶) مشخص می­شود)؛ ۲) تاریخچه آتش­سوزی (مربوط به داده­های آماری آتش­سوزی طی سال­های ۱۹۹۲ تا ۲۰۲۲)؛ و ۳) عوامل انسانی (با استفاده از رابطه معکوس این تاثیر با فاصله اقلیدسی از جاده­ها و سکونت­گاه­ها) محاسبه شد. با توجه به نتایج مدل سازی، ریسک آتش در منطقه مورد مطالعه از ۰/۰ تا ۶۸/۰ با میانگین ۱۱/۰ متغیر بود. مقدار کمینه شاخص ریسک آتش در بخش های پست و کم ارتفاع که عمدتا توسط مدل­های ماده سوختنی غیرقابل سوختن (اراضی لخت، باغ-زراعت آبی، مناطق انسان­ساز و مناطق آبی) پوشیده شده است، مشاهده می­شود. درحالی که مقدار بیشینه شاخص ریسک آتش در ارتفاعات، جایی که پوشش­های جنگلی متراکم و با دسترسی محدود به جاده و تجهیزات اطفای آتش در مقایسه با مناطق کم ارتفاع وجود دارد، مشاهده می­شود. شاخص ریسک آتش سوزی محاسبه شده نشان داد که حدود ۲۱ درصد از استان، ازجمله مهم ترین بوم­سازگان­های جنگلی اولیه و کهن­رست از نظر اکولوژیکی، در برابر آتش سوزی های جنگلی آسیب پذیر است. بر اساس این نتایج، در این مناطق باید منابع مدیریت آتش با تمرکز بیشتری کنترل و برنامه­ریزی شود، زیرساخت­های پیشگیری از آتش تقویت شود، آموزش پیشگیری از آتش برای ارتقای آگاهی مردم در برابر آتش انجام شود و اقدامات مختلفی برای افزایش تاب­آوری بوم­سازگان­های آسیب­پذیر این مناطق باید در نظر گرفته شود.

کلیدواژه ها:

شاخص خطر آتش سوزی ، مدل سازی رفتار آتش ، عوامل انسانی موثر بر آتش سوزی ، تاب آوری اکوسیستم ، استان گیلان ، ایران