ریشه شناسی تاریخی واژگان، تحلیلی زبان شناختی بر واگرایی ریشه ای میان «عصو» و «عصی» و همگرایی ریشه ای میان «عصی»و «عض» در قرآن

ماده ثنائی «عص» نقشی موثر در ساخت برخی از واژگان قرآن کریم ایفا کرده است. از یک سو باید از «عصا» به معنای «چوب دستی» یاد کرد، از دیگر سو با «عصیان» و مشتقان آن (از مفاهیم اساسی حوزه معنایی گناه در قرآن( و طیفی از واژگان همچون «عصف»، «عصر» و «عض» مواجهیم که در مولفه های «فشردگی» و «شدت» اشتراک دارند. بسیاری از لغویان در بحث از «عصی» و «عصا» به ذکر معانی متعدد بسنده کرده اند؛ برخی نیز به یافتن نوعی ارتباط میان آن دو گرایش داشته اند. این نوشتار بر پایه این دیدگاه که مطالعه پیشینه تاریخی واژگان، ابزاری کارآمد برای تمییز اشتراک لفظی از معنوی است؛ به ریشه شناسی ماده «عص» در زبان های سامی پرداخته، می کوشد ابتدا تبارهای مختلف عصو» و «عصی» و واگرایی ریش های آن دو را تایید نماید؛ آن گاه با پیجویی در زبانهای سامی، همگرایی ریشه ای میان «عصی» و «عض» به معنای «گاز گرفتن و به دندان گرفتن» را در مولفه های «فشار و «شدت» نمایان سازد. بنابر نتایج مشخص شد «عصیان» در تقابل با تبعیت و اطاعت، به معنای مقاومت در برابر امر مافوق است.

کلیدواژه ها:

معناشناسی تاریخی ، ریشه شناسی ، اشتراک لفظی ، عصا ، عصیان ، گناه