فرش صفوی تجلی گاه ملکوت خیال (با تاکید بر آراء شیخ اکبر محی الدین ابن عربی)

سال انتشار: 1401
نوع سند: مقاله کنفرانسی
زبان: فارسی
مشاهده: 339

فایل این مقاله در 16 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

ICACU02_1402

تاریخ نمایه سازی: 13 اسفند 1401

چکیده مقاله:

حضور عناصر مفهومی که نشان گر ذهن پویای انسان خردمند بوده، در گستره تمدن ایران کمیاب نیست و اکثر هنرهای باستانی و سنتی ایران را شامل می شود. از جمله فرش دستباف که گویای چنین مطلبی است . یکی از مولفه های مهمی که هنرمندان توانسته اند هنرهای خود را با تکیه به آن شکوفا سازند ”عنصر خیال” است . اصطلاح عنصر در این پژوهش به مفهوم کلی خود به کار برده شده است . خیال به واسطه ماهیت ، با نفس پیوندی عمیق دارد، بطوریکه نفس در عالم خیال ساکن و به آن متعلق می باشد .اما این عالم خیال را نباید همسان و از جنس خیال بافی و یا اوهام تلقی نمود. هدف از نگارش این مقاله کاوشی در ماهیت و ارائه ای از برخی مبانی ادراک خیال، و شناختی از حضور آن در هنر فرش دستباف ایران است ، که در صحنه تاریخ ایران از جمله دوره صفوی مصداق یافته است . نسبت نقوش در قالی های دوره صفوی با عنصر خیال، و چگونگی این ادراک در فرش به نمایش درآمده، دغدغه اصلی این پژوهش است . در این باب عنصر خیال و جایگاه آن، از دیدگاه زیباشناختی و مفهوم پردازی در نقوش فرش صفوی واکاوی شده، و نیز مولفه های ازخیال با جندی از مفاهیم نمادین در تعدادی از فرشهای این دوره با تکیه بر مکتب عرفانی محی الدین ابن عربی مورد انطباق و بررسی قرار گرفت ؛ و با طرح مقدماتی این مفهوم، با اتکا به روش تحلیل مفهومی سعی در بازاندیشی این مفاهیم در فرش دوره صفوی شده است . نتایج حاصله نشانگر نمایش خیال در فرش این دوره به نظر می رسد، شامل مفاهیمی عمیق باشند، پارهای از آن با عناوینی خاص مانند: منظر باب بهشت (عالم مثال)، گرفت و گیر( تقابل نیروی خیر و شر)، فرش شکارگاه موزه وین ، نمادپردازی و در نقوش فرشهای این دوره متجلی گشته است .

نویسندگان

نسیبه گیلانی

فارغ التحصیل مقطع کارشناسی ارشد، رشته پژوهش فرش، دانشگاه هنر اصفهان

فرهاد باباجمالی

عضویت درهیئت علمی دانشگاه هنراصفهان و مدیریت گروه فرش

ایمان زکریایی کرمانی

عضویت در هیئت علمی دانشگاه هنر اصفهان