واکاوی فقهی حقوقی ادله قرآنی اضطرار

اضطرار یکی از عناوین ثانویه و از قواعد مشهور فقهی است که در ابواب مختلف فقه و حقوق کاربرد دارد. فقها عمده بحث اضطرار را در کتاب اطعمه و اشربه مطرح کرده­ اند و در کتاب حدود و قصاص، یا این بحث مطرح نشده و یا اجمالا به آن اشاره کرده­ اند و کمتر به ادله و مستندات آن به صورت متمرکز پرداخته­ اند. با عنایت به اینکه بحث اضطرار، یک قاعده قرآنی و روایی است، لذا در این مقاله به صورت توصیفی تحلیلی، ادله و مستندات قرآنی آن به صورت کامل و دقیق بحث و بررسی شده است. براساس آیات شریفه، اضطرار از علل موجهه جرم است و عملی که مضطر در حال اضطرار انجام می­ دهد در صورتی که شرایط مذکور در آیات را داشته باشد، جرم نبوده تا از مجازات او صحبت شود؛ به نظر می­ رسد با توجه به اطلاق ادله قرآنی، می­ توان قائل شد که اضطرار در حدود و تعزیرات هم از علل موجهه است و فرد مضطر مجازات نمی­ شود. در بحث قصاص هم در برخی از صور مثل جنایت بر عضو، اضطرار از علل موجهه است.

کلیدواژه ها:

اضطرار ، ضرورت ، علل موجهه جرم ، مجازات ، قرآن