مدل سازی، تحلیل و پیش بینی پدیده ی خشکسالی در ایران

پدیده­ی خشکسالی مختص ناحیه­ ای خاص نبوده و مناطق مختلف جهان از آن متاثر می­باشد، یکی از این مناطق، ایران در جنوب غرب آسیا می باشد که در چند سال اخیر از این پدیده رنج می­برد. هدف پژوهش حاضر مدل سازی، تحلیل و پیش­بینی خشکسالی در ایران می باشد. برای این کار ابتدا پارامترهای اقلیمی: بارش، دما، ساعات آفتابی، حداقل رطوبت نسبی و سرعت باد در بازه­ی زمانی ۲۹ ساله (۲۰۱۸- ۱۹۹۰) در ۳۰ ایستگاه ایران مورد استفاده قرار گرفت. برای مدل­سازی، شاخص فازی T.I.B.I ابتدا چهار شاخص (SET, SPI, SEB, MCZI) با استفاده منطق فازی در نرم­افزار Matlab فازی سازی شدند و در نهایت برای پیش ­بینی از مدل شبکه ­ی عصبی مصنوعی تطبیقی Anfis بهره گرفته شد. یافته­ های پژوهش نشان داد شاخص فازی نوین T.I.B.I طبقات خشکسالی، چهار شاخص مذکور را با دقت بالا در خود منعکس کرد. از بین ۵ پارامتر اقلیمی مورد استفاده در این پژوهش، پارامتر دما و بارش در نوسان شدت خشکسالی بیش ترین تاثیر را داشت. شدت خشکسالی براساس مدل سازی صورت گرفته در مقیاس ۶ ماهه بیش­تر از ۱۲ ماهه بود، بیش­ترین درصد رخداد خشکسالی در ایستگاه بندرعباس با مقدار (۳۰/۲۴) در مقیاس ۱۲ ماهه و کم­ترین آن در ایستگاه شهرکرد با مقدار درصد فراوانی خشکسالی (۳۶/۰) درصد در مقیاس ۶ ماهه اتفاق افتاده است. پیش­بینی خشکسالی شاخص فازی T.I.B.I بر اساس مدل Anfis ایستگاه های بندرعباس، بوشهر و زاهدان به ترتیب با مقدار شاخص T.I.B.I (۶۲/۰، ۹۶/۰ و ۹۷/۰) در نیمه­ جنوبی ایران بیش­تر در معرض خشکسالی قرار گرفتند. براساس نتایج کلی پژوهش در هر دو مقیاس ۶ و ۱۲ ماهه مناطق نیمه­ جنوبی ایران از شدت بیش­تر خشکسالی برخوردار شد که نیازمند مدیریت دقیق و کارآمد در مدیریت منایع آبی در این مناطق می باشد.

کلیدواژه ها:

ارزیابی آماری ، شاخص T.I.B.I ، فازی سازی ، خشکسالی ، ANFIS