مناطق ویژه علم و فناوری؛ رهیافتی نوین در توسعه پایدار (نمونه مطالعاتی: منطقه ویژه علم و فناوری یزد)

ظهور شهر منطقه­های دانش­محور به موازات شکل­گیری پارادایم اقتصاد دانش­محور از پارادایم­های موثر برای توسعه شهرهای پایدار آینده است. این مناطق با هدف ترکیب مولفه های عملکردی، کالبدی و نهادی خوشه­های دانش با فعالیت­های شهری در پی استفاده حداکثری از ویژگی­های منحصربه فرد هر منطقه می­باشند. پیش زمینه دستیابی به اهداف این مناطق در توسعه منطقه­ای، برنامه­ریزی فضایی-کالبدی آن­ها و چگونگی سازماندهی فضایی فعالیت­ها و عملکردهای آن­ها در پهنه سرزمین است. پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که مناطق ویژه ایران به طور عام، و منطقه ویژه یزد به طور خاص، برای دستیابی به توسعه پایدار چه ملاحظات فضایی-کالبدی را باید در نظر گیرند؟ با به کارگیری روش تحلیل ثانوی بر مبنای تجزیه وتحلیل محتوای طرح­های مناطق ویژه در مقیاس جهانی و مناطق ویژه کشور مهم ترین اقدامات آن­ها (فضایی­­کالبدی، حمل و نقل، مسکن و محیط زیستی) را شناسایی و ارزیابی می­کند. تدقیق نتایج مطالعات در مناطق ویژه یزد در تطابق با دیگر مناطق ویژه ایران نشان دهنده پررنگ بودن وجوه اقتصادی برنامه ریزی آن­ها، توجه نسبی به مسائل ­محیط زیستی و توجه حداقلی به زمینه­هایی نظیر چگونگی سازمان­یابی فضایی و ارتباط کانون های اصلی در ارتباط با شهر و منطقه، حمل و نقل و مسکن است. ارتباط سه جانبه «سیستم نوآوری و تولید»، «عرصه­های تصمیم­گیری و سیاستگذاری» و «منطقه دانش­محور» همراه با توجه به ویژگی­های منحصربه فرد هر منطقه، بازنگری در عملکرد و تعریف جایگاه قانونی آن­ها در سلسله مراتب نظام برنامه­ریزی کشور، تبیین اهداف و اولویت های توسعه در قالب برنامه­ای جامع، به منظور تثبیت این مناطق در توسعه پایدار شهرها ضروری است.

کلیدواژه ها:

knowledge-based city-regions ، science and technology special regions ، Spatial-Physical Planning ، Yazd Special region