نوعی مجاز با دلالت دوگانه (حقیقی و غیرحقیقی) شگردی برای گسترش دامنه معنی در ابیات حافظ

سال انتشار: 1396
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 257

فایل این مقاله در 15 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_PERLIT-70-235_003

تاریخ نمایه سازی: 20 اردیبهشت 1400

چکیده مقاله:

حافظ با جانشین کردن دو مفهوم در دو مصرع یک بیت، براساس روابط مجازی میان آن­ها، مجازهای تازه با معانی بدیع می­آفریند؛ به­صورتی­که مجاز در مصراع دوم با یک رابطه مجازی جانشین حقیقت در مصراع نخست می­شود. جانشینی مجاز و حقیقت، تسویه و برابری این دو امر را در پی دارد. مجاز علاوه­بر معنی مجازی، دلالت اصلی و مستقل نیز دارد؛ که موجب دوبعدی شدن کلام و گسترده­شدن دامنه معنی بیت می­شود. معنای حاصل از این روش، برخاسته از نوع رابطه مجازی، دلالت دوگانه مجاز و تسویه مجاز و حقیقت در رابطه جانشینی است. مجموع این روابط و حضور توامان حقیقت و مجاز، قابلیت­هایی در زبان خواجه ایجادکرده؛ که وی را در آفرینش معانی و تصاویر بدیع یاری بخشیده­است. حداقل ۳۶۵ مجاز با دلالت دوگانه (مجاز و حقیقت) با روش جانشینی در غزلیات حافظ به­کاررفته­است، این رقم که فاقد تعداد مجازهای به­علاقه شباهت (استعاره) است، حدود نه درصد از ابیات وی را تشکیل می­دهد. از کارکردهای هنری این روش می­توان به موارد زیر اشاره کرد: ایجاز در لفظ، اطناب در معنی، تناقض، اغراق، ترسیم و توصیف جزییات یک تصویر با حفظ ایجاز، ایهام، سمبل­سازی، ایجاد تلمیح و طنز.

نویسندگان

امید ذاکری کیش

استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • احمدی، بابک. (1370) ساختار و تأویل متن، تهران: مرکز ...
  • اسکولز، رابرت. (1383). درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات، ترجمۀ فرزانه ...
  • افلاطون. (1360) جمهور، ترجمۀ فؤاد روحانی، چاپ چهارم. تهران: بنیاد ...
  • حمیدیان، سعید، (1373) آرمانشهر نظامی. تهران: قطره ...
  • ذوالفقاری. حسن. (1391) «طبقه بندی منظومه­های عاشقانۀ فارسی». نشریۀ تاریخ ...
  • ذوالفقاری. حسن. (1392). یکصد منظومۀ عاشقانۀ فارسی. تهران: چرخ ...
  • شفیعی کدکنی، محمد رضا. (1391). صور خیال در شعر فارسی. ...
  • شمیسا، سیروس. (1373). انواع ادبی. چاپ دوم. تهران: فردوس ...
  • صفا، ذبیح الله. (1363) تاریخ ادبیات در ایران. جلد سوم. ...
  • صورتگر، لطفعلی. (1345) منظومه­های غنایی ایران. چاپ دوم. تهران: انتشارات ...
  • عیوقی،1343، ورقه و گلشاه، به اهتمام ذبیح الله صفا، تهران: ...
  • غلامرضایی، محمد. (1370). داستان­های غنایی منظوم. تهران: فردابه ...
  • فردوسی، ابوالقاسم. (1373) شاهنامه. به کوشش سعید حمیدیان. جلد اول. ...
  • کالر. جاناتان. (1382). نظریۀ ادبی. ترجمۀ فرزانۀ طاهری. تهران: مرکز ...
  • گرگانی، فخرالدین اسعد. (1337) ویس و رامین. به اهتمام محمد ...
  • محجوب، محمد جعفر،بی تا، سبک خراسانی در شعر فارسی، تهران: ...
  • نظامی گنجه­ای، الیاس بن یوسف. (1380). لیلی و مجنون. تصحیح ...
  • نظامی گنجه­ای، الیاس بن یوسف. (1382) خسرو و شیرین. تصحیح ...
  • میرهاشمی، مرتضی. (1390) نظیره­های غنایی منظوم. تهران: چشمه ...
  • ولک رنه،1383، تاریخ نقد جدید، جلد پنجم، ترجمه سعید ارباب ...
  • ولک، رنه و آوستن وارن. (1373) نظریۀ ادبیات. ترجمۀ ضیاء ...
  • همایی، جلال الدین. (1366) تاریخ ادبیات ایران. چاپ چهارم. تهران: ...
  • Abrams, M. H. (1385), A Glossary of Literary Terms, Eighth ...
  • Cuddon, J. A. (1982), A Dictionary of Literary Terms, 4th ...
  • نمایش کامل مراجع