نشانه شناسی تقابل های دوگانه در حکایت «دختر کعب» الهی نامة عطار (با محوریت ترجیحی رمزگان های «رازداری» و «افشاگری»)

نشانه ­شناسی تقابل ­های دوگانه، بررسی شبکة عناصر نشانه­ای حاضر یا غایب در متن است که به طور پیدا و پنهان در تقابل با یکدیگر قرار می­گیرند و از طریق تقابل با یکدیگر قابل تفسیر یا قابل فهم می ­شوند. اگرچه این بررسی، امری نسبی است و با قلمرو فرهنگ هر خوانشگر متن ارتباط دارد، کشف روابط نهفته در دل تقابل­ ها حاکی از نظام پیچیده­ تری است. کتمان اسرار عشق در عرفان، اصل بنیادینی است که در تقابل با پرده­ دری­ های عشق، ما را به تحلیل نشانه شناختی تازه رهنمون می­شود. تحلیل نشانه­ شناسی حکایت دختر کعب از الهی­ نامة عطار و درک نشانه­ شناختی معانی این حکایت، در گرو لحاظ کردن لایه­ های مختلف روایی و زبانی آن است. محور ترجیحی در بررسی این حکایت دو رمزگان «رازداری» و «افشاگری» است. در این پژوهش بر اساس دیدگاه انسان­ شناسی عرفانی عطّار، تنش مدام بین این دو رمزگان بر بنیاد یک ماجرای عاشقانه در متن منظوم عارفانه، سه گونة تقابل شخصیتی، زیبایی­ شناختی و معنایی را به تثبیت ­می­رساند و طرح اسباب استکمال روحی و درونی و تحول شخصیت در عرفان به انجام می­رسد. این مقاله با روشی توصیفی- تحلیلی و رویکرد ساخت‌گرا به بررسی نشانه ­شناسی «تقابل­ های دوگانه» و واکاوی این تحول بر شالودة سِرگرایی عرفان می­پردازد.

کلیدواژه ها:

نشانه شناسی ، تقابل دوگانه ، دختر کعب ، رازداری ، افشاگری