پهنه بندی ظرفیت تبادل کاتیونی خاک ها به منظور بررسی توان خاک ها در نگهداری و انتقال عناصر آلاینده در استان های خوزستان و فارس

تعیین ساختار مکانی و تغییرات خصوصیاتی خاک در مناطق وسیع جغرافیایی، اطلاعات ارزشمندی در اختیار مجریان پروژه های توسعه اراضی در سطح منطقه ای قرار می دهد. این پروژه با هدف تعیین پراکنش جغرافیایی ظرفیت تبادل کاتیونی ‭(CEC) ‬خاک دشت های کشاورزی استان های خوزستان و فارس به منظور تعیین نواحی همگن با حساسیت های مختلف به آلودگی بر اساس توانایی خاک ها در ابقا و تبادل یون های مثبت بار انجام شد. در این مطالعه در 9 دشت استان خوزستان و ‮‭17‬ دشت استان فارس بسته به وضعیت دشت ها، یک سیستم شبکه بندی منظم با فواصل ‮‭1000‬ ا ‮‭1000‬ یا ‮‭2000‬ا ‮‭2000‬ متر طراحی و اقدام به نمونه برداری گردید. ظرفیت تبادل کاتیونی ‮‭1752‬ نمونه خاک در استان خوزستان و ‮‭2762‬ نمونه خاک در استان فارس اندازه گیری شد. پس از تعیین آماره های توصیفی و بررسی توزیع داده ها، اقدام به اعمال تکنیک های زمین آماری و پهنه بندی ظرفیت تبادل کاتیونی خاک حدود ‮‭520‬ هزار هکتار از دشت های استان خوزستان و حدود ‮‭336‬ هزار هکتار از دشت های استان فارس در قالب نقشه های توپوگرافی ‮‭50000:1‬ گردید. بر اساس داده های این نقشه ها بطور کلی مقدار ظرفیت تبادل کاتیونی خاک در دشت های استان فارس نسبت به استان خوزستان از مقدار بیشتری برخوردار بوده و از این نظر خاک ها برای آلودگی پالایی از وضعیت مناسب تری برخوردارند. به نظر می رسد اختلاف در مقدار ظرفیت تبادل کاتیونی متاثر از خصوصیات ذاتی خاک ها مثل درصد اندازهصی ذرات و نوع مینرال های غالب خاک و از طرف دیگر مدیریت های متفاوت اعمال شده بر روی خاک ها از جمله تاثیر آنها بر مقدار کربن آلی خاک باشد. نتایج این تحقیق در قالب نقشه های پراکنش ظرفیت تبادل کاتیونی با هدف ایجاد نواحی همگن حساس به آلودگی در دشت های استان های خوزستان و فارس تهیه شد. این نقشه ها که حاوی مقدار و پراکنش ظرفیت تبادل کاتیونی خاک هستند، اطلاعات با ارزشی در اختیار محققین دست اند کار تحقیقات علوم زمینی و محیط زیست قرار می دهد و کمک می کند تا علاوه بر اولویت بندی انجام پروژه های آلودگی زدایی خاک در دشت های مطالعاتی استان های خوزستان و فارس نسبت به ارزیابی مقاومت و حساسیت خاک دشت های کشاورزی در مقابل آلاینده ها بصورت ویژه-مکانی اقدام نمایند. واژه های کلیدی: پهنه بندی، ظرفیت تبادل کاتیونی خاک، آلودگی پالایی خاک، زمین آمار، خوزستان، فارس