بررسی فراوانی زنگ گندم و تاثیر آن بر عملکرد و اجزای عملکرد برخی ارقام گندم در استان آذربایجان غربی

گندم یکی از منابع غنی انرژی در تغذیه انسانها محسوب میشود. این گیاه هر ساله مورد تهاجم آفات و بیماریها قرار میگیرد. از مهمترین بیماریهای قارچی گندم، زنگ زرد ‭(Stripe rust) ‬میباشد. این تحقیق به منظور بررسی مقاومت شش رقم گندم نان زمستانه شامل زرین، الوند، پیشگام، اروم، زارع و میهن به بیماری زنگ زرد در دو آزمایش مجزای مزرعه ای در مزرعه ایستگاه تحقیقاتی میاندوآب در استان آذربایجان غربی در سال زراعی ‮‭1392-93‬ در قالب طرح بلوک کامل تصادفی هر یک با سه تکرار اجرا گردید. یادداشت برداری درصد پوشش آلوده سطح برگ با استفاده از روش تغییریافته کاب و همچنین تیپ آلودگی بر اساس روش رولفز انجام شد. صفات مورد بررسی در این تحقیق شامل برخی صفات مرفولوژیک و فیزیولوژیک مانند تاریخ سنبله دهی، تاریخ رسیدگی، ارتفاع بوته، طول سنبله، تراکم سنبله در متر مربع، انتقال مجدد مواد فتوسنتزی، میزان کلروفیل برگ همچنین اجزای عملکرد دانه نظیر وزن هزار دانه، تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبلچه در سنبله و در نهایت عملکرد دانه و شاخص برداشت ‭(HI) ‬بودند. نتایج به دست آمده نشان داد که بیشترین میزان عملکرد دانه مربوط به رقم پیشگام با میانگین ‮‭7225‬ کیلوگرم در هکتار بود. این رقم نسبت به زنگ زرد مقاوم و یکی از دلایل عملکرد بالای آن هم ناشی از مقاومت آن در مقابل بیماری بود. گندم اروم نسبت به بیماری زنگ زرد مقاومت زیادی داشت و عملکرد دانه بیشتری تولید کرد ولی دو گندم زرین و الوند نسبت به زنگ زرد حساسیت نشان دادند و عملکرد دانه کمتری تولید نمودند. میزان کلروفیل در این دو رقم به دلیل آلوده شدن برگهای آنها به قارچ عامل بیماری کمتر از سایر ارقام شد. به طوری که میانگین مقدار کلروفیل رقم الوند در نیمه خرداد ماه (زمان شیوع بیماری) برابر ‮‭20/13‬ و میانگین وزن دانه آن ‮‭32/40‬ گرم بود این در حالی است که برای رقم اروم میانگین مقدار کلروفیل، ‮‭36/47‬ و میانگین وزن دانه آن ‮‭41/23‬ گرم شد. کلمات کلیدی : بیماری زنگ زرد، گندم نان، عملکرد دانه