بررسی تاثیر شوری آب آبیاری و اندازه پیاز مادری بر عملکرد وجزای عملکرد بذر پیاز تگزاس ارلی گرانو ‭502 ‬در اصفهان

چکیده: به منظور بررسی تاثیر شوری آب آبیاری و اندازه پیاز مادری بر خصوصیات کمی و کیفی پیاز تگزاس ارلی گرانو ‮‭502‬ ،یک تحقیق میدانی به مدت دو سال زراعی ‮‭1385 -86‬ و ‮‭1386 -87‬ در مزرعه ایستگاه تحقیقات شوری، زهکشی و اصلاح اراضی رودشت واقع در ‮‭65‬ کیلومتری شرق اصفهان به اجرا در آمد. آزمایش به صورت طرح آماری اسپلیت پلات در قالب بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار بود. پلاتهای اصلی شامل چهار سطح شوری آب آبیاری( فاکتور ‭A )‬به ترتیب 1 ‭(A‬1 )، 3 ‭(A‬2 )، 5 ‭(A‬3 ) و7 ‭(A‬4 ) دسی زیمنس بر متر ، و پلاتهای فرعی شامل سه اندازه قطر پیاز مادری ( فاکتور ‭B ) ‬به ترتیب 3 تا 5 (5 ،‭( B‬1 تا 7‭(B‬2 ) و 7 تا 9‭(B‬3 ) سانتی متر بود. فاکتورهای گیاهی مورد اندازه گیری شامل تعداد چتر در متر مربع ، تعداد کپسول بارور در چتر، تعداد دانه در کپسول ، وزن هزار دانه و عملکرد بذر بود. تجزیه و تحلیل مرکب آماری نتایج دو ساله نشان داد، شوری آب آبیاری به طور معنی داری اجزا عملکرد و عملکرد بذر را تحت تاثیر قرار داده است، با افزایش شوری آب آبیاری از 1 به 7 دسی زیمنس بر متر تعداد چتر در متر مربع کاهش یافت. تعداد کپسول بارور در چتر با شدت بیشتری در مقابل شوری آب آبیاری عکس العمل نشان داد، به طوری که با افزایش شوری آب آبیاری از 1 به 7 دسی زیمنس بر متر، تعداد کپسول بارور در چتر به میزان ‮‭37/4‬ درصد کاهش یافته بود. تعداد دانه درکپسول و وزن هزار دانه درمقایسه با سایر اجزا عملکرد با شدت کمتری تحت تاثیر شوری آب آبیاری قرار گرفته بودند. با افزایش شوری آب آبیاری میزان عملکرد با شیب زیادی کاهش یافت ، به طوری که میزان عملکرد بذر در تیمارهای شوری آب آبیاری معادل 3 ، 5 و 7 دسی زیمنس بر متر در مقایسه با تیمار اول ( غیرشور) به ترتیب ‮‭35‬ ، ‮‭53‬ و ‮‭77‬ درصد کاهش یافته بود. نتایج در ارتباط با اثر اندازه پیاز مادری بر اجزا عملکرد و عملکرد بذر نشان داد با افزایش اندازه ی پیاز مادری از ‮‭3-5‬ به ‮‭5-7‬ و ‮‭7-9‬ سانتی متر، تعداد چتر درمتر مربع به ترتیب معادل ‮‭5/6‬ و ‮‭18/1‬ درصد افزایش یافته است. به همین ترتیب تعداد کپسول بارور در چتر در تیمارهای دوم و سوم در مقایسه با تیمار اول به ترتیب به میزان ‮‭12/0‬ و ‮‭21/4‬ درصد افزایش یافته بود. تعداد دانه در کپسول نیز با افزایش اندازه ی پیاز مادری افزایش یافته بود، اگرچه تیمار دوم و سوم از این نظر در یک گروه آماری قرار گرفتند. میزان عملکرد بذر به عنوان مهمترین فاکتور با شیب زیادی وابسته به اندازه ی غده بود، به طوری که میزان عملکرد بذر در تیمار دوم ‭( B‬2 ) یعنی اندازه ی پیاز مادری معادل ‮‭5-7‬ سانتی متر و تیمار سوم ( ‮‭7-9‬ سانتی متر) یا همانB3 نسبت به تیمار اول (‮‭3-5‬ سانتی متر) به ترتیب ‮‭17/9‬ و ‮‭55/3‬ درصد افزایش یافته بود. نتایج در ارتباط با اثرات متقابل سطوح مختلف شوری آب آبیاری‭( A ) ‬و اندازه ی پیاز مادری ‭(B ) ‬برتعداد چتر در متر مربع ، تعداد کپسول بارور درچتر ، تعداد دانه درکپسول ، وزن هزار دانه و عملکرد دانه نشان داد در هر سطح از کیفیت آب آبیاری با افزایش اندازه ی پیاز مادری تمامی فاکتورهای فوق به جز وزن هزار دانه افزایش یافته اند. به همین ترتیب با کاهش کیفیت آب آبیاری (افزایش شوری) و در شرایط یکسان بودن اندازه ی پیاز مادری، کاهش عملکرد مشاهده گردید. در این آزمایش تیمار ترکیبی A1B3 با عملکرد بذر معادل ‮‭1144‬ کیلوگرم در هکتار به عنوان بهترین تیمار در شرایط غیر شور و تیمار A2B3 با عملکرد بذر معادل ‮‭758‬ کیلوگرم در هکتار به عنوان بهترین تیمار در شرایط شور بوده است. به عنوان یک نتیجه گیری کلی از این تحقیق می توان چنین بیان نمود که در شرایط عدم دسترسی به آب غیر شور، استفاده از آب آبیاری با شوری حداکثر 3 دسی زیمنس بر متر و اندازه غده معادل ‮‭7-9‬ سانتی متر ‭( A‬2B3 ) بیشترین عملکرد را به دنبال خواهد داشت. بدیهی است در شرایط شوری بیشتر آب آبیاری چنین به نظر می رسدکه تولید بذر پیاز ( رقم تگزاس ) اقتصادی نباشد.