ارزیابی واکنش لاین های گندم آزمایش های یکنواخت مقایسه عملکرد مقدماتی و پیشرفته چهار اقلیم کشور نسبت به بیماری لکه برگی سپتوریایی

بررسی واکنش ژنوتیپ های گندم نسبت به عوامل بیماری زا و انتخاب لاین های مقاوم یکی از اساسی ترین مولفه ها در تدوین برنامه های موفق اصلاح برای مقاومت به بیماری می باشد. در این پژوهش واکنش ‮‭587‬ ژنوتیپ گندم مربوط به آزمایش های یکنواخت مقایسه عملکرد مقدماتی ‭(PRWYT) ‬و پیشرفته ‭(ARWYT) ‬اقلیم های چهارگانه و ژنوتیپ های انتخابی از مواد اصلاحی بخش تحقیقات غلات مربوط به سال زراعی ‮‭1389-90‬ و ارقام افتراقی نسبت به بیماری لکه برگی سپتوریایی در مرحله گیاه کامل با آلودگی مصنوعی در شرایط مزرعه ای گرگان و دزفول مورد ارزیابی قرار گرفت. کاشت بذر به صورت خطی روی دو خط یک متری به فاصله ‮‭30‬ سانتی متر انجام گردید. جهت تسهیل در توسعه بیماری در اطراف خزانه و به ازای هر ‮‭20‬ شماره بذر رقم شاهد محلی حساس به سپتوریا (تجن در گرگان و داراب2 در دزفول) کشت شد. آلودگی مصنوعی خزانه در مرحله پنجه زنی با پراکنده کردن بقایای گیاهی آلوده جمع آوری شده از سال قبل و از مرحله پنجه زنی تا ظهور برگ پرچم در سه نوبت با مایه زنی سوسپانسیون ‮‭106‬ اسپور در هر میلی لیتر انجام گردید. شدت بیماری قبل از رسیدن دانه و زمانی که حداقل 4 برگ از هر بوته گندم زنده و سبز بودند، با ارزیابی واکنش ژنوتیپ ها در مقیاس دو رقمی ‮‭00-99‬ به روش ساری و پرسکات تغییر یافته توسط ایال و همکاران صورت گرفته و مواد در گروه های مصون (‮‭00‬)، بسیارمقاوم (‮‭11-14‬)، مقاوم (‮‭15-34‬)، نیمه مقاوم (‮‭35-44‬)، نیمه حساس (‮‭45-64‬)، حساس (‮‭65-84‬) و بسیارحساس (‮‭85-99‬) قرار گرفتند. با توجه به وجود سیستم میست و شرایط آب و هوایی مناسب جهت ظهور و توسعه بیماری در طول فصل زراعی در گرگان، آلودگی بر روی ژنوتیپ های مورد آزمایش در این محل نسبت به دزفول با شدت بیشتری مشاهده گردید. نتایج به دست آمده در گرگان نشان داد که %‮‭25‬ ژنوتیپ ها مصون و به ترتیب ‮‭15‬ و %‮‭60‬ بقیه ژنوتیپ ها نیمه حساس و حساس می باشند. بر اساس نتایج حاصل از ارزیابی ها در دزفول %7 ژنوتیپ های منتخب بخش تحقیقات غلات واکنش نیمه حساسیت و حساسیت نشان دادند، لیکن بر روی بقیه آن ها علایم بیماری مشاهده نشد. با استفاده از نتایج این پژوهش، ژنوتیپ های گندم که در هر دو منطقه از مقاومت قابل قبولی برخوردار بودند، توسط به نژادگران جهت ورود به مراحل بعدی اصلاح یا معرفی رقم انتخاب شدند. واژه های کلیدی: گندم، سپتوریوز برگی، ارزیابی مقاومت، ژنوتیپ های مقدماتی، پیشرفته، ‭Septoria tritici‬، ‭Mycosphaerella graminicola