بررسی حد بهره برداری مجاز گونه های مهم مرتعی در مراتع نمونه منطقه پنج رویشی ایران (زنجان - بادامستان)

نبود اطلاعات کافی در زمینه حد بهره برداری مجاز گونه های مرتعی کشور یعنی برداشت نسبتی از گیاهان مرتع که بیشتر از آن موجب خسارت به گیاه می شود یکی از چالش های مدیریت مرتع بوده است. به منظور بررسی حد بهره برداری مجاز برخی از گونه های مرتعی منطقه پنج رویشی کشور،سه گونه غالب در منطقه بادامستان زنجان شامل ‭Bromus tomentellus ‬، ‭Festuca ovina ‬، ‭Tanacetum polycephalum‬، انتخاب شدند. از گونه های اول و دوم تعداد ‮‭40‬ پایه و از گونه سوم تعداد‮‭20‬ پایه یکسان جهت برداشت ‮‭25‬ درصد، ‮‭50‬درصد، ‮‭75‬درصد تولید علوفه و بدون برداشت( شاهد) انتخاب و مورد بررسی قرار گرفتند. برداشت علوفه در پایه های مختلف در طی ماههای اردیبهشت، خرداد و تیر در طی 4 سال انجام گرفت . علوفه برداشت شده مربوط به هر کدام ازپایه ها خشک گردیده وبه تفکیک مورد توزین قرار گرفت. علاوه بر توزین علوفه، متغیرهایی چون ارتفاع ، میزان بذر تولیدی، درصد مرگ و میر و بنیه و شادابی پایه ها نیز مورد بررسی قرار گرفت. آنالیز داده ها در قالب طرح آماری کرت های خرد شده در زمان بر پایه طرح کاملا تصادفی‭(CRD ) ‬انجام شد. آنالیز واریانس داده های گونه ‭Bromus tomentellus ‬نشان دادکه اختلاف معنی داری بین تولید تیمارهای مختلف برداشت وجود نداشته اما در بین سالهای مورد مطالعه این اختلاف وجود دارد(‮‭01.0‬‭> P )‬، همچنین آنالیز واریانس داده های دوگونه ‭Festuca ovina ‬و ‭Tanacetum polycephalum ‬نیزنشان دادکه اختلاف معنی داری بین تولید تیمارهای برداشت وجود نداشته(‮‭05.0‬‭> P) ‬اما تولید سالهای مختلف و همچنین اثر متقابل تولید تیماربرداشت در سال دارای اختلاف معنی دار می باشد( ‮‭05.0‬‭> p ) . ‬با عنایت به عدم وجود تفاوت معنی دار بین تیمارهای مختلف برداشت در گونه های مورد انتخاب ، ملاحظه شد که حتی اعمال تیمار ‮‭75‬ درصد برداشت موجب خسارت معنی دار در طی مدت اجرای طرح در گونه ها نگردید ، اما با عنایت به رابطه همبستگی بارندگی بهاره با میزان تولید علوفه در تیمارهای مختلف برداشت در گونه های مورد مطالعه، ملاحظه شد که میزان تولید علوفه در گونه ‭Bromus tomentellus ‬در تیمارهای شاهد ، ‮‭25‬ و ‮‭50‬ درصد و در گونه های ‭Festuca ovina ‬و ‭Tanacetum polycephalum ‬در تیمارهای شاهد و ‮‭25‬ درصد برداشت بالا بوده و پس از آن با افزایش شدت برداشت، ضریب همبستگی با کاهش قابل ملاحظه ای برخورداربوده است، این بدان معنی است که حساسیت این گونه ها نسبت به گونه ‭Bromus tomentellus ‬به شدت برداشت بیشتر بوده و برداشتهای بیش از ‮‭50‬ درصد در گونه ‭Bromus tomentellus ‬و بیش از ‮‭25‬ درصد در گونه های ‭Festuca ovina ‬و ‭Tanacetum polycephalum ‬موجب اختلال درروند رشد و تولید علوفه می گردند کلمات کلیدی: برداشت مجاز، گونه های مرتعی، بادامستان زنجان، منطقه پنج رویشی کشور.