طبقه بندی مورفوکلیماتیک خندق های استان ایلام

وجود مناطق خندقی با وسعت زیاد (حداقل ‮‭500‬ هکتار ) که سالانه خسارات فراوان سالانه به ابنیه، جاده ها، مزارع و مراتع وارد می آورد و سبب قطع راههای ارتباطی و تولید رسوب برای مناطق پایین دست می گردد. لذا موارد فوق ضرورت تحقیق بر روی خندق های استان ایلام را آشکار می نماید. در این تحقیق در نظر است اقالیم عمده با استفاده از روش دومارتن گسترده از مطالعات جاماب در استان مشخص گردد و سپس بر اساس اطلاعات موجود از مشاهدات صحرایی و بررسی تصاویر ماهواره ای و عکسهای هوایی، موقعیت جغرافیایی خندق ها مشخص شود. سپس دو منطقه دارای فرسایش خندقی در هر اقلیم از استان انتخاب می شود و در هر یک از دو منطقه منتخب، طبقه بندی خندق ها از نظر موقعیت مکانی، مرحله تکاملی، شکل پلان عمومی خندق، پروفیل عمودی سرخندق و شکل مقطع آن صورت می گیرد. از هر طبقه یک خندق معرف و دو تکرار انتخاب می شود. از خندق های معرف در مقاطع صفر، ‮‭25‬%، %‮‭50‬ و %‮‭75‬ نمونه خاک تهیه وآنالیز می شود. برای هر خندق اطلاعاتی نظیر سازند زمین شناسی، شیب اراضی در بالادست و اطراف خندق کاربری اراضی، ویژگیهای مورفومتریک، علل ایجاد، خسارت حاصل از خندق در محل و خارج از آن جمع آوری و برآورد می شود. نتایج حاصل از اجرای این طرح نشان می دهد که ‮‭11/8‬ درصد مساحت استان معادل ‮‭236040‬ هکتار فرسایش خندقی پوشانده است و ‮‭22‬ پهنه خندقی در 6 اقلیم واقع گردیده اند که اقلیم نیمه خشک با ‮‭13‬ پهنه خندقی بیشترین تعداد پهنه و مساحت خندقی را در بر گرفته است. پلان عمومی خندق های منتخب پنجه ای هست. پلان راس در مناطق دشتی شاخه ای و در مناطق کوهستانی نقطه ای است. شکل راس خندق ها در مناطق دشتی غار مانند و در مناطق کوهستانی عمودی و مایل می باشند. خندق های منتخب در کلاس عمق متوسط قرار دارند و عمدتا دارای بافت رسی لومی تا لومی شنی ودر سازند های زمین شناسی آغاجاری،گچساران ، ایلام و رسوبات دریاچه ای دوران چهارم هستند. کاربری مناطق منتخب خندقی به ترتیب زراعت دیم، مرتع و زراعت آبی می باشد. نسبت عرض به عمق در مناطق دشتی ‮‭1/51‬ و در مناطق کوهستانی‮‭6/15‬ است که اولویت جهت اقدامات کنترلی با پهنه های خندقی مناطق کوهستانی و به خصوص پهنه های دره شهر و چوار می باشد. عمده خسارات شامل تخریب اراضی مرتعی، کشاورزی، تخریب منازل و ابنیه ها می باشد. بر اساس دیگر نتایج طرح عوامل موثر در ایجاد و گسترش خندقی شامل حساسیت خاکها، تغییرات کاربری، چرای مفرط دام، فعالیت های عمرانی نظیر راهسازی، آبرسانی، روشهای نادرست کشاورزی و مدیریت نامناسب آبیاری در مزارع می باشد. کلمات کلیدی: فرسایش خندقی، اقلیم، پلان عمومی،طبقه بندی و استان ایلام.