بررسی تنوع، پراکنش، فراوانی و زی توده ماکروبنتوزها در منطقه جنوبی دریای خزر

نمونه برداری از بستر منطقه جنوبی دریای خزر در 8 نیم خط عمود بر ساحل در منطقه آستارا، انزلی، سفیدرود، تنکابن، نوشهر، بابلسر، امیرآباد و ترکمن بوسیله نمونه بردار ‭Van Veen Grab ‬با سطح نمونه برداری ‮‭1.0‬ متر مربع انجام شد. بر روی هر نیم خط 5 ایستگاه در اعماق ،5 ،‮‭10‬ ،‮‭50 20‬ و ‮‭100‬ متری، انتخاب و در هر کدام 3 بار اقدام به نمونه برداری شد. عملیات نمونه برداری در 4 مرحله بطور فصلی(در ماه های اردیبهشت، مرداد، آبان و بهمن)، در سال ‮‭1388‬ شمسی انجام گرفت. بر اساس نتایج حاصله، ترکیب گونه ای ماکروبنتوزها در منطقه مورد مطالعه متشکل از ‮‭32‬ گونه بود که متعلق به 7 خانواده از رده های ‭Polychaeta (‬پرتاران)، ‭Crustacea (‬سخت پوستان) و ‭Bivalvia (‬دوکفه ای ها) بوده اند. علاوه بر آن، کم تاران درحد رده ‭(Oligochaeta ) ‬، شیرونومید در حد خانواده (از رده ‭Insecta ) ‬و ‭Streblospio spp. ‬از پرتاران در حد جنس مورد شناسایی قرار گرفته اند. رده پرتاران ‮‭5.75‬ درصد ازکل تراکم ماکروبنتوزها را بخود اختصاص داده ولی میزان زی توده این رده معادل ‮‭11.5‬ درصد کل زی توده ماکروبنتوزها بوده است. در مقابل ، گونه ‭Cerastoderma lamarcki ‬از رده دو کفه ای ها با اینکه فقط ‮‭7.1‬ درصد از تراکم کل ماکروبنتوزها را دارا بوده ، ‮‭69‬ درصد از کل زی توده را بخود اختصاص داده است. در منطقه جنوبی دریای خزر ، میانگین کل تراکم در 4 نیم خط غربی کمتر از 4 نیم خط شرقی بود (‮‭05.0‬‭> P (. ‬در منطقه ترکمن ، بیشترین میانگین تراکم ماکروبنتوزها ] ‮‭10655‬ (خطای استاندارد=‮‭1246‬ ) عدد در متر مربع [، و در نیم خط سفیدرود، کمترین میانگین تراکم این موجودات ] ‮‭4032‬ (خطای استاندارد= ‮‭686‬) نمونه در متر مربع [ ثبت گردید(‮‭05.0‬‭> P (. ‬بطور کلی عمق ‮‭20‬ متر در کلیه نیم خط ها، کمترین و عمق 5 متر در اغلب نیم خط ها، بیشترین صغنای گونه ای را نسبت به اعماق دیگر دارا بوده است(‮‭05.0‬‭> P). ‬صمیانگین تراکم ماکروبنتوزها در اعماق مختلف بر خلاف این روند است، بطوریکه عمق ‮‭20‬ متر در اغلب نیم خطها بیشترین میزان تراکم را نسبت به اعماق دیگر دارا بوده است. میانگین تراکم ماکروبنتوزها درعمق 5 متر، کمتر از سایر اعماق بوده است(‮‭05.0‬‭> P). ‬فصل تابستان با دارا بودن ‮‭7714‬ (خطای استاندارد= ‮‭778‬ ) و فصل زمستان با داشتن ‮‭4071‬ (خطای استاندارد= ‮‭340‬ ) نمونه در متر مربع، بترتیب بیشترین و کمترین میزان تراکم این موجودات را دارا بوده اند. این در حالی است که بیشترین میانگین زی توده در فصل پاییز ] ‮‭271.50‬ گرم در متر مربع(خطای استاندارد= ‮‭258.13‬ ) [ و کمترین آن در فصل تابستان ] ‮‭123.35‬ گرم در متر مربع(خطای استاندارد= ‮‭903.8‬ ) [ ثبت شده است(‮‭01.0‬‭> P ). ‬نتایج نشان داد که تراکم کل ماکروبنتوزها و تراکم کم تاران با درصد مواد آلی(‮‭01.0‬‭> P) ‬و نیز با درصد رس و لای (‮‭05.0‬‭> P) ‬همبستگی مثبت داشت. گاماریده و دوکفه ای ‭Cerastoderma lamarcki‬، با دو عامل فوق همبستگی معکوس (‮‭01.0‬‭> P) ‬داشته و هر دو گروه ذکر شده با درصد ماسه بستر، همبستگی مثبت (‮‭01.0‬‭> P) ‬داشته اند. بطور کلی پدیده هایی نظیر ظهور و غالبیت جنس ‭Streblospio ( ‬از پرتاران) ، کاهش غنای گونه ای راسته ‭Amphipoda ‬،کاهش غنای گونه ای و تراکم صدفهای دوکفه ای که از اوایل دهه هشتاد هجری آغاز شده بود، در طی این مطالعه نیز امتداد داشته است. کلمات کلیدی: ماکروبنتوز، تنوع ، پراکنش، تراکم، زی توده، حوزه جنوبی دریای خزر.