بررسی الگوی مصرف آب های سطحی کشاورزی در حوزه آبخیز سفیدرود

حوزه آبخیز سفیدرود در شمالغرب کشور و در محدوده سیاسی استانهای همدان، کردستان، زنجان، آذربایجان شرقی، قزوین و گیلان قرار دارد. عمده جریان سطحی مورد استفاده برای آبیاری از طریق انحراف جریانهای فصلی به اراضی مجاور است. این حوزه بخاطر گستردگی به پنج منطقه به نامهای A، B، C، ‭D ‬و ‭E ‬تقسیم شده و بر مبنای آخرین مطالعات موجود برآورد سطح کشت، تولید محصول، مصرف آب و تعیین محصولات غالب در حوزه انجام شد. منطقه قره چریان زنجان به عنوان نمونه در سال آبی ‮‭1389-90‬ خورشیدی و با شرایط آبیاری فصلی برای اندازه گیری راندمان انتقال، میزان آب تامین شده برای محصولات یونجه سه ساله و گندم پاییزه و برآورد میزان نیاز آبی توسط مدل کراپ وات، انتخاب گردید. نتایج نشان داد که محصولات کشاورزی حوزه شامل باغداری، برنجکاری، کشت علوفه، غلات و حبوبات بصورت دیم، آبی و یا هر دو است. بطوریکه در جلگه سفیدرود کشت غالب آبی شامل برنج بوده و در سایر مناطق حوزه شامل یونجه، غلات و باغداری می باشد. راندمان متوسط آبیاری شامل انتقال از منبع برداشت و توزیع آب در مزرعه برای کل حوزه ‮‭33/4‬ درصد، متوسط کارآیی آب خالص مصرفی ‭(WUE) ‬برابر با ‮‭0/67‬ و متوسط کارآیی آب ناخالص مصرفی ‮‭0/225‬ کیلوگرم بر مترمکعب برای کل محصولات مختلف، برآورد شد. متوسط راندمان انتقال اندازه گیری شده در منطقه قره چریان ‮‭37/5‬ درصد و میزان کارآیی آب خالص مصرفی برای یونجه و گندم بترتیب ‮‭1/1‬ و ‮‭0/475‬ و آب ناخالص مصرفی ‮‭0/76‬ و ‮‭0/18‬ کیلوگرم بر مترمکعب است. بهبود راندمان آبیاری و کشت ارقام محصول متناسب با تطابق رژیم جریان در سرشاخه ها، توصیه می شود. واژگان کلیدی: الگوی مصرف آب سطحی، حوزه سفیدرود، محصولات غالب کشاورزی، کارآیی مصرف آب،