مگس میوه زیتون ‭(Bactrocera oleae Gmelin (Diptera: Tephritidae‬

مگس میوه زیتون ‭Bactrocera oleae Gmelin (Dip: Tephritidae) ‬یکی از مهمترین آفات زیتون در کشورهای حوزه دریای مدیترانه و کشور ما می باشد. در تابستان سال ‮‭1383‬ همزمان با گزارش این آفت شاهد افزایش جمعیت و پراکنش آن در سطح ده استان کشور شامل قزوین، گیلان، زنجان، مازندران، گلستان، اصفهان، سمنان، مرکزی، ایلام و کرمانشاه بودیم. سطح آلودگی این آفت در سال ‮‭1383‬ در کشور حدود ‮‭13000‬ هکتار برآورد گردید( رضایی، ‮‭1383‬). مگس میوه زیتون تک خوار بوده و به گونه های مختلف جنس ‭Olea spp. ‬خسارت وارد می کند. با توجه به غیربومی بودن آفت و نقش استراتژیک محصول زیتون لزوم بررسی های همه جانبه در راستای تدوین برنامه مدیریت کنترل تلفیقی آن ضروری به نظر می رسید. طرح حاضر از سال ‮‭1384‬ تا سال ‮‭1388‬ راهکارهای مناسب جهت اجرای برنامه ‭IPM ‬مگس میوه زیتون را براساس رعایت اصول مهم مبتنی بر کشاورزی پایدار مد نظر قرار داد. در این راستا اهداف طرح های پروژه شامل، بررسی بیواکولوژی آفت، شناسایی مقدماتی ارقام مقاوم، تله های جلب کننده-کشنده، محلول پاشی طعمه ‭(Bait spray) ‬و ارزیابی روز- درجه حشرات کامل مگس میوه زیتون بود. نتایج حاصل نشان داد که آفت، زمستان را عمدتا به صورت حشرات کامل در پناه گاههای زمستانی و ندرتا به صورت شفیره در زیر بقایای گیاهی و خاک های نرم باغات سپری می نماید. این شفیره ها با گرم شدن هوا در زمستان و یا بهار به حشره کامل تبدیل می شوند. به طوری که در طول زمستان می توان آنها را مشاهده و بوسیله تله های مختلف شکار نمود. از اواسط تیر تا اوایل مرداد و همزمان با سخت شدن هسته های زیتون تخم ریزی آفت شروع می شود. میوه ارقامی نظیر کنسروالیا، ماری و میوه های واقع در نقاط آفتاب گیر درخت (تاج و سمت جنوب) اولین میوه هایی هستند که حشره ی ماده را برای تخم گذاری جلب می نمایند. جمع بندی داده های حاصل موید آن است که حشره در نقاط مذکور حداقل دارای سه نسل کامل همپوشان می باشد که از اواسط تیر تا اواسط مهر در باغات زیتون تشکیل می گردند. طول یک نسل در اوایل تابستان ‮‭25/36 1‬ و در اوایل پاییز ‮‭40/27 0/8‬ روز محاسبه گردید. بدون در نظر گرفتن مکان تحقیق، ارقام آربیکن،کنسروالیا و زرد نسبت به سایر ارقام حساسیت بالاتری را به مگس میوه زیتون نشان دادند. جهت کنترل حشرات کامل مگس میوه زیتون در روش محلول پاشی طعمه ‭(Bait spray) ‬می توان از محلول دلتامترین ‮‭5/2‬ ‭EC % ‬به روش یک درخت در میان استفاده نمود. تله زرد رنگ چسبنده عمودی بهترین نوع تله و در ترکیب با فرمون جنسی آفت به تنهایی یا همرا با پروتیین ییدرولیزات یا بیکربنات آمونیوم بیشترین شکار را داشته اند. پس از آن تله گنبدی ‭(Dome trap) ‬نتایج نسبتا خوبی داشته است. بر اساس همین نتایج، تله های سطلی و بطری نوشابه کمترین میزان شکار و در نتیجه کمترین کارایی را نشان دادند. همچنین تراکم ‮‭10‬ عدد تله در هکتار با میانگین آلودگی ( %1 در رقم کنسروی ماری و %،5 در رقم روغنی)، بهترین تراکم جهت کاهش میزان آلودگی بوده است. در سال های ‮‭1387‬ و ‮‭1388‬در منطقه طارم سفلی و در باغ کلج، به ترتیب در مجموع دما (روز-درجه) ‮‭2586‬ درجه سلسیوس و ‮‭2298/8‬ درجه سلسیوس، اولین شکار مگس میوه زیتون صورت گرفت. واژه های کلیدی: مگس میوه زیتون، زیست شناسی، ارقام مقاوم، تله های جلب کننده-کشنده، محلول پاشی طعمه و روز -درجه