بررسی دینامیسم جمعیت تریپس پیاز ‭Thrips tabaci Lindeman ‬روی هندوانه در استان خوزستان

اولین قدم برای تخمین جمعیت تریپس پیاز(یکی از مهمترین آفت هندوانه در خوزستان) ، تعیین الگوی توزیع فضایی و اندازه نمونه می باشد. بدین منظور از بوته های هندوانه نمونه هایی با اندازه ‮‭20‬ عدد برگ از سطوح انتهایی، میانی و قاعده ای بوته ها (گل ها ‮‭15‬ عدد) هر کدام در 4 تکرار از 4 مزرعه واقع در منطقه درخزینه- شوشتر طی مدت 3 سال در زمانهای مختلف (‮‭8-6‬ هفته) گرفته شد. بعلاوه نمونه هایی با تعداد ،‮‭10‬ ،‮‭20‬ ،‮‭30‬ ،‮‭50 40‬ برگ برای هر سطح در 4 تکرار برداشته شد. در آزمایشگاه تریپس ها با روش شستشو جداسازی و شمارش لارو ها و بالغین آنها انجام شد. نتایج نشان داد که بین لگاریتم میانگین تعداد تریپس روی هر یک سطوح برگی (انتهایی ،میانی و پایینی) و گل ها (در سطح ‮‭0/01‬) با لگاریتم میانگین جمعیت کل(مجموع تریپس های روی 4 قسمت گیاه) رابطه معنی داری وجود داشته است ولی برگ های میانی با بیشترین مقدار ضریب تبیین (‮‭0/89‬) و ضریب تغییرات پایین (‮‭6/68‬) مناسب ترین سطح جهت نمونه برداری است. همچنین روابط رگرسیونی نشان داد که شمارش بالغ بر روی برگهای میانی ، لارو روی گلها، بالغ ها بر روی برگ انتهایی به ترتیب با ضریب تبیین (ضریب تغییرات)‮‭84‬،/0(‮‭8/18‬ ) ، ‮‭0/72‬( ‮‭10/4‬) و ‮‭0/61‬ ( ‮‭12/26‬) در سطح ‮‭0/01‬ درصد معنی دار بوده است.بنابراین مراحل زیستی ذکر شده مناسبترین مرحله برای شمارش نمونه ها روی آنها می باشد. مقایسه ضرایب تبیین در دو مدل تیلور و آیوایو بیانگر این است که شاخص آیوایو داده های توزیع فضایی را در مزارع هندوانه بهتر از قانون توان تیلور برازش می نماید. مقادیر عددی ضرایب خطوط رگرسیون در مدل آیوایو نشان داد که توزیع فضایی برای مجموع دو مرحله زیستی تریپس (لارو+ بالغ) ، و نیز مرحله بالغ در کل 3 ساله بررسی از نوع تجمعی ( دوجمله ای منفی) بوده است. مدل رگرسیونی آیوایو برای تعیین توزیع درون گیاهی نشان داد توزیع مراحل لاروی ، بالغ و نیز مجموع دو مرحله بر روی گل ها دارای پراکندگی تصادفی می باشد. بالغین عمدتا روی برگهای انتهایی و پایینی به حالت تجمعی پراکنده شده اند ولی لاروها اغلب بر روی برگهای میانی تجمع یافته اند. به طور کلی توزیع بالغین تریپس در نیمه دوم فروردین روی برگ های میانی از نوع یکنواخت بوده است ،حال آنکه توزیع لارو و مجموع جمعیت تریپس روی این برگ ها به صورت تجمعی است. نوسانات جمعیت روی برگ های انتهایی بیشتر از سطح برگ های میانی بوده و گل ها نسبت به هر دو سطح برگی از ثبات بیشتری در روند جمعیتی خود برخوردار است. اوج جمعیت مجموع لارو و بالغ آفت روی برگ های میانی و انتهایی در نیمه دوم اردیبهشت ماه حادث می گردد و اوج جمعیت آفت روی گل ها در نیمه اول اردیبهشت ماه وقوع یافته است. تعداد نمونه مورد نیاز از برگ های میانی ، و شمارش بالغین جهت ارزیابی جمعیت در نیمه دوم فروردین با سطوح دقت ‮‭0/1‬ ، ‮‭0/15‬ ، ‮‭0/2‬ و ‮‭0/25‬ به ترتیب ‮‭58‬ ، ‮‭26‬ ، ‮‭14‬ و 9 برگ می باشد. در نیمه اول اردیبهشت ماه نمونه برداری از گل ها مناسب تر بوده و شمارش لارو ها روی آنها با سطوح دقت ‮‭0/1‬ ، ‮‭0/15‬ ، ‮‭0/2‬ و ‮‭0/25‬ به ترتیب ‮‭75‬ ، ‮‭33‬ ، ‮‭19‬ و ‮‭12‬ از مطلوبیت بیشتری برخوردار می باشد. واژه های کلیدی: تریپس پیاز ، هندوانه ،توزیع فضایی ، توزیع درون گیاهی ، تعداد نمونه.