بررسی خصوصیات رویشگاه ها و پراکنش گونه های مختلف جنس ‭Thymus ‬در ایران (استان کردستان)

گیاه آویشن یکی از گونه های مهم گیاهی از نظرصنایع داروسازی، تولید علوفه و حفاظت خاک است. این تحقیق بمنظور بررسی ویژگیهای اکولوژیک و شناسایی گونه های این گیاه در 6 رویشگاه مرتعی استان کردستان شامل حاج ممدان، ناصرآباد و صاحب در شهرستان سقز، آریز در شهرستان سنندج، ویهج در شهرستان قروه و مسیر بابارشانی در شهرستان بیجار بمدت 4 سال از ‮‭1386‬ تا ‮‭1389‬ اجرا گردید. برای انجام این تحقیق با استفاده از داده های رقومی استان کردستان محدوده رویشگاهها، وضعیت توپوگرافی(شیب، جهت و ارتفاع از سطح دریا) و نقشه های هم اقلیم، همدما و هم تبخیر رویشگاهها ترسیم و مورد بررسی قرار گرفت. پس از تیپ بندی مرتع، ارزیابی پارامترهای پوشش تاجی، تراکم، فنولوژی و زادآوری آویشن و سایرگیاهان موجود در پلاتهای ‮‭1/5‬ا1متر در راستای خطوط ترانسکت(سه ترانسکت در هر رویشگاه) انجام شد. مطالع فنولوژی، سیستم ریشه،آفات و بیماریها و خاکشناسی رویشگاه نیز همزمان در مسیر ترانسکت های مستقر شده در رویشگاهها انجام شد. نتایج این بررسی نشان داد که در رویشگاههای استان کردستان حد اقل 8 گونه آویشن شامل گونه های ‭ Th. kotschyanus‬، ‭Th. fallax‬، ‭Th. fedtschenkoi‬، ‭Th. pubescens‬، ‭Th. daenensis‬، ‭Th. lancifolius‬، ‭ Th. ‬و ‭Th. eriocalyx‬رویش دارند و رویشگاههای آویشن تقریبا در سراسر استان پراکنده هستند. مساحت رویشگاههایی که در آنها یکی از گونه های آویشن دارای غالبیت هستند بالغ بر ‮‭293‬ هزار هکتار است. بیشترین مساحت این رویشگاهها در مناطق شمال، شمالغرب و شمالشرق استان قرار دارد و گونه های غالب آنها ‭Th. pubescens ‬در بیجار و ‭Th. kotschyanus‬، ‭Th. fedtschenkoi ‬و ‭Th. fallax ‬در دیواندره و سقز می باشند. گونه های آویشن بیشترین مساحت رویشگاهها را در دامنه ارتفاعی ‮‭1600-2000‬ متر از سطح دریا، متوسط بارندگی ‮‭400-500‬ میلیمتر در سال، متوسط درجه حرارت‮‭10-12‬ درجه سانتیگراد و عمدتا اقلیم های مدیترانه ای فراسرد و نیمه مرطوب فرا سرد و جهت های شیب شمال و شمالغربی را بطور غالب بهصصصصصصصخود اختصاص داده اند. از نظر خاک شناسی کلیه رویشگاهها از نظر اسیدیته خاک دارای حالت قلیایی با ‭Ph ‬بین ‮‭7/07-8/2‬ بودند و از نظر قابلیت هدایت الکتریکی خاک‭(EC) ‬در دامنه ‮‭0/31-0/87‬ دسی زیمنس بر متر‭(ds/m ) ‬قرار داشتند. بافت خاک رویشگاههای آویشن جز در رویشگاه بیجار که گونه ‭Th. pubescens ‬در خاک نسبتا سنگین رسی لوم استقرار داشت در سایر رویشگاهها خاکهای با بافت سبک شنی و شنی لوم بود. مراحل فنولوژی گونه های آویشن بسته به دامنه ارتفاعی رویشگاهها متفاوت است. بطوریکه در رویشگاههای ناصرآباد و صاحب که در دامنه ارتفاعی پایینتری نسبت به سایر رویشگاهها قرار دارند رشد اولیه گیاهان در دهه اول فروردین آغاز و در دهه اول تیر ماه بذر گیاه کاملا رسیده و شروع به ریزش می کند، اما در سایر رویشگاهها به دلیل مرتفع بودن، برفگیر بودن و سردی هوای منطقه رشد اولیه گونه ها غالبا در دهه های دوم و سوم فروردین شروع می شود و گیاهان دارای دوره رشد طولانی تری هستند. واژه های کلیدی: آویشن- فنولوژی - رویشگاه- اکولوژی