بررسی ارزش رجحانی گونه های مرتعی و رفتار چرایی دام در مراتع نمونه پنج منطقه رویشی ایران (مرکزی- خشکه رود)

انتخاب گیاه به وسیله دام پدیده پیچیده ای است که به طور مسلم به نوع دام، نوع گیاه و شرایط آب و هوایی و غیره بستگی دارد. گونههای مرتعی در هر یک از ماههای فصل چرا ارزش چرایی معینی دارند. از این روی دام چرنده نیز در مقاطع زمانی مختلف فصل چرا و نیز در مکان های مختلف عرصه چرا از خود رفتار چرایی خاصی بروز میدهد. بدون شناخت این رفتارها برنامهریزی و مدیریت مرتع و دام مقدور نمیباشد. به منظور بررسی و تعیین ارزش رجحانی گونهها در مقاطع مختلف فصل چرا با دو روش مکمل تعیین شاخص مصرف نسبی گونه ها و زمان صرف شده برای چرای گونه ها با استفاده از دستگاه فیلمبرداری انجام و با روش تجزیه واریانس مرکب در قالب طرح کاملا تصادفی تجزیه و تحلیل انجام گردید. برای تعیین و ثبت رفتار چرایی و فعالیت های روزانه دام از دستگاه ‭GPS ‬و برای تلفیق اطلاعات شیب و توپوگرافی و مسیر حرکت دام از نرم افزار ‭ARC GIS ‬استفاده شد. برای تعیین زمان های صرف شده برای فعالیت های روزانه دام از جمله زمان چرا و استراحت از روش ثبت زمان چرا و زمان بدون چرای گله استفاده شد و سرانجام رفتار چرایی انواع دام روی گونههای مختلف با روش تجزیه واریانس دوطرفه مورد بررسی آماری قرار گرفت. نتایج رفتار چرایی دام در طی ماهصهای فصل چرا برای چهار سال مورد مطالعه نشان داد که در بین سالصها تنها در میانگین سرعت با هم معنی دار بوده است و در بین ماهها زمان صرف شده برای استراحت و زمان صرف شده برای حرکت با هم تفاوت داشتند. همچنین مشخص گردید که بیشترین مسافت طی شده در شیب 0 تا 8 درصد بوده است. براساس نتایج دو روش زماسنجی و شاخص رجحان از بین گونه های دایمی و گونه هایی که از درصد پوشش و تراکم بالایی برخوردارند گونه ‭Salsola laricina ‬بیشترین ارزش رجحانی را به خود اختصاص داده است. ولی در مورد گونه ‭Artemisia sieberi ‬از لحاظ روش زمان سنجی ارزش رجحانی بالاتری نسبت به گونه ‭Stipa Hohenackeriana ‬داشته است و با استفاده از روش شاخص رجحان نتیجه برعکس می باشد. واژه های کلیدی: ارزش رجحانی، رفتار چرایی، شاخص رجحانی گونه، گوسفند، خشکه رود ساوه