بررسی زمان مناسب ورود و خروج دام در مراتع نمونه پنج منطقه رویشی ایران- بندرعباس (حاجی آباد)

بطورکلی تنظیم زمان مناسب ورود و خروج دام در مرتع استفاده اقتصادی از مرتع و سلامت خاک و پوشش گیاهی را تضمین می کند. برای تعیین ورود به موقع دام به مرتع و خروج به هنگام آن از مرتع، این تحقیق در ناحیه رویشی خلیجی عمانی، در استان هر مزگان در یک عرصه ی محصور شده ی یک هکتاری در مختصات تقریبی ‮‭27‬ درجه و ‮‭29‬ دقیقه و 5 ثانیه عرض شمالی و ‮‭56‬ درجه ‮‭15‬ دقیقه و ‮‭28‬ ثانیه در ارتفاع تقریبی ‮‭265‬ متر از سطح دریا در منطقه ی جونگان گنو در حدود ‮‭40‬ کیلومتری بندر عباس، اجرا شده است. فهرست گیاهان انتخاب شده جهت مطالعه ی پدیده شناسی در این پروژه شامل گونه های ‭Chrysopogon aucheri‬، ‭Platychaete aucheri‬، ‭Cymbopogon olivieri‬، ‭Gailonia crucianelloides‬، ‭Gymnocarpos decander ‬می باشد. برای انجام این تحقیق، در سال اول اجرای طرح، ده پایه از هر گونه انتخاب و نشانه گذاری شد و در مدت 4 سال داده های مراحل حیاتی گونه های مورد مطالعه، از زمان آغاز رویش تا مرحله ی رکود گیاهی ثبت و با توجه به شرایط اقلیمی منطقه که دارای تغییر پذیری قابل ملاحظه ای بود بررسی شد. نتایج نشان داد که بین گونه های مختلف مرتعی مورد بررسی از نظر زمان شروع، خاتمه و طول دوره های رویشی و زایشی مراحل حیاتی در سال های مورد بررسی تفاوت وجود دارد. در ضمن طول دوره ی رویشی طولانی تر از مراحل زایشی است. نتایج نشان داد که بین 5 گونه مرتعی از نظر مراحل فنولوژی در سال های مورد بررسی نیز تفاوت وجود دارد. بطوری که در سال های مرطوب شروع رشد گیاهی بین دو تا سه هفته زودتر و در سال های خشک همین مدت دیرتر آغاز می شود. با توجه به شرایط خاک منطقه و شرایط اقلیمی حاکم برآن از جمله کوتاه بودن زمان بارندگی و تعداد روزهای بارش، بالابودن دما و سبکی خاک، در مجموع رطوبت خاک عامل محدودیت استفاده از مراتع منطقه نیست. چون خاک مرتع زود خشک می شود و برای ورود دام به مرتع محدودیت ایجاد نمی شود. بطور کلی گندمیان زود تر از چند ساله های بوته ای به آمادگی برای چرای دام می رسند. زمان ورود دام به مرتع در سال اول اگر مرحله ی شروع گلدهی مد نظر قرار گیرد از اوایل تا اواسط بهمن میسر خواهد بود در سال دوم به سبب نوسانات بارندگی، مراحل حیاتی گونه ها نسبت به سال اول، با تاخیر همراه بود و بنابراین زمان ورود تقریبی دام به مرتع نیمه های آخر بهمن تا اوایل اسفند در نظر گرفته شد. در سال سوم بیشتر گونه های مورد بررسی با فقدان دوره گلدهی و یا کوتاه مواجه شد و حتی به مرحله بذر دهی نرسیدند. در این سال دوره ی رکود طولانی، و دوره ی رشد کوتاه تر از سال های پیشتر بود و بطور کلی می توان زمان ورود دام به مرتع را از حدود اوایل اسفند تا نیمه ی دوم اسفند مد نظر قرار داد. در سال چهارم اجرای طرح مناسب ترین زمان ورود دام به مرتع صرف نظر از گونه ‭Gailonia crucianelloides ‬که به سبب خشکسالی های پیشتر، آسیب دیده بود، مناسب ترین زمان برای ورود دام به مرتع برای سایر گونه ها را از ابتدای بهمن تا نیمه اول آن تعیین کرد. برای تعیین زمان مناسب خروج دام از مرتع باید علوفه قابل استفاده اندازه گیری شود. برای این منظور درصد بهره برداری شده گونه ها با ضریب برداشت مجاز آن ها با یکدیگر مقایسه می شود تا بر اساس آن بتوان علوفه قابل استفاده و تعداد دام متناسب با تولید را محاسبه نمود و با عنایت به زمان ورود دام به مرتع، موقع خروج دام را مشخص کرد. در سال اول اجرای طرح درصد بهره برداری شده گونهها به جز ‭Gailonia crucianelloidss ‬کم تر از %‮‭75‬ اندازه گیری شده است. چون ضریب برداشت مجاز همه گونهها تا ‮‭75‬ درصد امکان پذیر است، در سال دوم گونه های ‭Gailonia crucianelloidss ‬و ‭Cymbopogon olivieri ‬بیش از %‮‭75‬ بهره برداری شده است بنابراین علوفه قابل استفاده این گونه ها باید برمبنای ضریب برداشت مجاز که همان %‮‭75‬ است، محاسبه شود و علوفه قابل استفاده سایر گونه ها بر پایه در صد بهره برداری شده اندازه گیری شود. در سال سوم گونه های ‭Gailonia crucianelloidss ‬، ‭Cymbopogon olivieri‬، ‭Platychaete aucheri ‬و ‭Chrysopogon aucheri ‬بیش از %‮‭75‬ بهره برداری شده است بنابراین علوفه قابل استفاده این گونه ها باید برمبنای ضریب برداشت مجاز که همان %‮‭75‬ است، محاسبه شود و سایر گونه ها بر پایه در صد بهره برداری شده اندازه گیری شود. در سال چهارم همه گونه ها کم تر از %‮‭75‬ بهره برداری شده اند. بنابراین علوفه قابل استفاده این گونه ها باید بر پایه در صد بهره برداری شده گونه ها اندازه گیری شوند.با توجه به موارد یاد شده و تغییرات اقلیمی سالانه و ماهانه در مدت اجرای طرح به نظر می رسد که در خشکسالی ها برخی از گونه ها از جمله گونه های ‭Gailonia crucianelloidss ‬، ‭Cymbopogon olivieri‬، ‭Platychaete aucheri ‬و ‭Chrysopogon aucheri ‬بیش از ضریب برداشت مجاز مورد بهره برداری قرار می گیرند اما در سال هایی که خشکسالی شدید در منطقه رخ ندهد معیار تعیین علوفه قابل استفاده می تواند ضریب برداشت مجاز %‮‭75‬ در صد برای گونه ها در نظر گرفت واژه های کلیدی: آمادگی مرتع، ورود دام، خروج دام، مراحل حیاتی، جونگان گنو، هرمزگان.