بررسی زمان مناسب ورود و خروج دام در مراتع نمونه پنج منطقه رویشی ایران

مطالعه فنولوژی گیاهان مهم و کلیدی در رویشگاه در تعیین زمان مناسب ورود و خروج دام بر اساس اصول علمی اثر انکار ناپذیر و بسزایی دارد. بدین منظور مطالعه فنولوژی گیاهان مهم و کلیدی گیاهان مرتعی در ایستگاه تحقیقاتی گیاهان مرتعی زاغه مورد بررسی قرار گرفت. بمنظور بررسی آمادگی خاک، چسبندگی آن در هر بازدید مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد، ، گونه های ‭As. remotiyogus‬، ‭On. melanotricha‬، ‭Fes. ovina‬، ‭Br. tomentellus ‬از نیمه دوم اردیبهشت ماه و گونه ‭Pic.strigosa ‬قدری تفاوت و تاخیر در فنولوژی نسبت به گونه های مذکور از اواخر نیمه دوم خرداد ماه آمادگی چرا را پیدا می کند و می توان شروع فصل چرا را از نیمه دوم اردیبهشت ماه در نظر گرفت. با توجه به تولید و مصرف ماهانه گونه ها در ماههای مختلف بررسی ( از سال ‮‭1386‬ تا ‮‭1389‬) در می یابیم که در اردیبهشت ماه، از گونه های فورب علفی چند ساله دو گونه ‭As.remotijogus ‬و ‭Ono. melanotricha ‬با تولید ‮‭59/3‬ و ‮‭58/6‬ کیلوگرم در هکتار تولید بیشترین تولید را در بین فوربها بخود اختصاص داده اند و این در حالیست که در خرداد ماه نیز به ترتیب ‮‭48/2‬ و ‮‭91/6‬ کیلوگرم در هکتار تولید دارند و همچنان برتری تولید در بین فوربها را حفظ کرده اند ولی در تیر ماه تولید آنها به نسبت کاهش یافته ولی گونه گون علفی در تیرماه و گونه اسپرس کوهسری در خرداد ماه از تولید نسبی بیشتری نسبت به یکدیگر برخوردارند. گونه های گراس و فورب یکساله بیش از %‮‭73‬ میزان رشد و تولید خود را در اردیبهشت تکمیل می کنند در حالیکه در بین گراسهای چند ساله گونه ‭Bromus tomentellus ‬بیش از %‮‭74‬ و و پس از آن گونه ‭As.remotijogus ‬با مقدار 7/%‮‭47‬ قرار دارد، گونه فورب ‭Picris strigosa ‬فقط 1/%‮‭18‬ رشد و تولید خود را در این ماه انجام می دهد. همچنین در بین فوربهای چند ساله گونه ‭strigosa. Pic ‬نیز گونه ای دیر رس و دیر رشد است که بیشترین رشد را در خرداد ماه با بیش از %‮‭50‬ انجام می دهد. بهر حال آمار نشان می دهد که گونه ‭Br.tomentellus ‬، بیشترین سهم و درصد رشد در بین تمام گونه های موجود در سایت در حالیکه سهم نسبی مقدار مصرف آن در خرداد ماه تنها 1/%2 است و این امر می تواند بخاطر وفور گونه های فورب علفی مرغوب و خوشخوراک ‭Ono. melanotricha ‬و ‭As.remotijogus ‬بیشترین مصرف نسبی آن در خرداد ماه باشد. همچنین مشخص شد که اصولا تعداد دام با ظرفیت مراتع مطابقت ندارد چون در اردیبهشت ماه گونه های ‭Pic. strigosa‬، ‭Fes.ovina‬، ‭On. melanotricha‬، ‭Br. tomentellus‬، ‭As. remotijogus ‬به ترتیب ،‮‭73‬ ،‮‭71‬ ،‮‭41 66‬ و ‮‭54‬ درصد بهره برداری می شوند که به غیر از گونه 4 ‭Fes. ovina ‬گونه دیگر بیش از حد مجاز مورد بهره برداری قرار می گیرند، که البته همین مقدار برداشت هم با توجه به مرحله رویشی گیاه خارج از توان این گونه است. درنهایت با توجه به شرایط فنولوژیکی و اقلیمی مشخص شد که بهترین زمان مناسب ورود دام به مراتع مورد بررسی نیمه دوم اردیبهشت و بهترین زمان خروج آنها از این مراتع نیمه دوم مهر ماه با رعایت ظرفیت چرایی مرتع است. کلمات کلیدی: فنولوژی گیاهان، مراحل فنولوژیکی، تعیین زمان مناسب ورود و خروج دام، آمادگی خاک.