بررسی ارزش رجحانی گونه های مرتعی و رفتار چرایی دام در مراتع نمونه پنج منطقه رویشی ایران (استان لرستان-زاغه)

کیفیت علوفه مجموعه ای از عوامل گیاهی است که بر روی عملکرد علوفه اثر گذاشته و مفهوم کلی است که کلیه خصوصیات غذایی علوفه در رابطه با تامین نیاز های تغذیه دام و میزان انرژی که در اختیار دام قرار می گیرد را تعیین می کند. منطقه اجرای این طرح در محدوده ایستگاه تحقیقاتی گیاهان مرتعی گردنه زاغه در ‮‭35‬ کیلومتری شمال شرقی خرم آباد با عرض جغرافیایی ‮‭33‬ درجه و ‮‭29‬ ثانیه شمالی و ‮‭48‬ درجه و ‮‭42‬ ثانیه طول شرقی با ارتفاع متوسط ‮‭1960‬ متر از سطح دریا قرار داشته و سایت مورد بررسی ارتفاعات بلومان زاغه می باشد. هدف از انجام این طرح تعیین میزان درصد بهره برداری شده ‮‭36‬ گونه شامل ‮‭21‬ گونه دایمی و ‮‭15‬ گونه فورب و گراس یکساله ماههای مختلف فصل چرا، با استفاده از فیلمبرداری و اطلاعات بدست آمده به روش زمان سنجی ، تعیین ارزش رجحانی به دو روش: 1- تعیین ارزش رجحانی از طریق تعیین درصد بهره برداری شده گونه ها و 2-از طریق زمان صرف شده برای چرای گونه ها و خوشخوارکی گونه های مورد تعلیف دام و سهم آنها در تامین علوفه مورد استفاده می باشد براساس 5 کلاس طبقه بندی شد. همچنین رفتارچرایی دام با استفاده از دستگاه ‭GPS ‬و صفحه ‭Trip odometer ‬آن و تغییرات شرایط سال، اثرات مختلف فصل رویش و فرم رویشی بر میزان خوشخوراکی مورد بررسی قرارگرفت. در بررسی میزان درصد بهره برداری شده گونه ها روش زمان سنجی ، در اردیبهشت ماه بواسطه رویش فراوان و ظهور خوشه و گل در گراسها و فوربهای علفی یکساله همچنین ‭Bromus tomentellus ‬و گونه های چندساله دارای خوشخوراکی بیشتر نسبت به سایر گونه ها در خردادماه از گندمیان چندساله، در تیرماه نیز گونه های اخیر دارای ارزش رجحانی بیشتری در روش زمان زمان سنجی با استفاده از دوربین فیلم برداری می باشند. نیمه دوم تیرماه و اوایل مردادماه گله های بز وگوسفند بیشتر از پس چر مزارع گندم و جو چرا نموده و بخش عمده ای علوفه را از این چراگاهها تعلیف می نمایند که یکی از دلایل کاهش خوشخوراکی گونه های گون علفی مانند ‭Astragalus bunjei ‬و ‭Astragalus remotijogus ‬و اسپرس کوهسری یا ‭On.melanotricha ‬کمتر بودن آنها در ترکیب گیاهان است بطوری که آنها مداوم مورد چرا قرار گرفته و تا حد ریشه چرا می شوند در نتیجه در روش زمان سنجی مدت زمان کمتری را به خود اختصاص می دهند که می تواند یکی از محدودیتصهای کاربرد این روش در عرصه های خارج قرق محسوب شود. نتایج رفتار چرایی دام نشان داد که هر ساله معمولا در ماه های مختلف و بخصوص از نیمه دوم تیرماه تا اواخر مرداد ماه چرا و رفتار چرایی دام قدری متفاوت تر با سایر ماهصهای سال است چون دام بیشتر اوقات خود را در این مدت در پس چر مزارع سپری نموده و علاوه بر اینکه مسیر کمی را برای رسیدن به چراگاه بخاطر واقع شدن غالب نسقهای زراعی بهره برداران این مراتع در کنار روستا طی می نماید، همچنین بدلیل گرمی هوا و خشک بودن و یکنواختی کامل علوفه که معمولاکاه گندم یا جو می باشد دام مدت بیشتری را در آغل استراحت می نماید و از طرفی دیگر اختلاف ارتفاع کمتری را متحمل می شود. اعداد به دست آمده از مقدار مصرف علوفه نیز با استفاده از نرم افزار ‭SAS ‬و آزمون ‭T-test ‬و ‭F ‬مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که میزان مصرف علوفه در ماههای مختلف سال های آماربرداری، دارای تفاوت معنی داری در سطح ‮‭0/05‬ بود. در کل، یکساله ها با خوشخوراکی متوسط، گراسصها با خوشخوراکی و ارزش رجحانی متغیر بین طبقات 2 تا 3 به استثنای گونه آگروپایرون که دامنه تغییرات بیشتری را در بین گراسها به خود اختصاص داده است و فورب های علفی پایا با خوشخوراکی متوسط و فورب نیمه بوته ای علفی ‭Pic.strigosa ‬نیز در طبقه اخیر یا متوسط قرار می گیرد. دلیل این تغییرات را می توان به میزان نسبت برگ به ساقه، مرحله رویش، شرایط اقلیمی، شرایط فیزیولوژیکی گونه و دام نسبت داد. در نهایت عوامل افزاینده و محدودکننده ارزش رجحانی باعث ایجاد دامنه تغییرات شده اند. کلمات کلیدی: ارزش رجحانی، خوشخوراکی، رفتار چرایی، مراتع ییلاقی، گیاهان مرتعی.