بررسی مقاومت نسبی در ارقام برنج ایرانی و ارقام منتخب خارجی در مقابل بیماری سوختگی غلاف

بیماری سوختگی غلاف برنج ناشی از‭Rhizoctonia solani AG‬1‭- IA ‬دومین بیماری مهم برنج از لحاظ اقتصادی در اکثر مناطق کشت برنج دنیا از جمله ایران می باشد. این بیماری اساسا به کمک قارچکش ها کنترل می شود و روش های زیادی برای مبارزه با آن وجود ندارد. تحقیق حاضر به منظور شناسایی رقم یا ارقام برنج به عنوان منبع مقاومت به این بیمارگر در شرایط مزرعه ای شمال ایران انجام شد. تعداد ‮‭37‬ رقم برنج محلی و ‮‭23‬ رقم اصلاح شده ایرانی به همراه ‮‭10‬ رقم خارجی در مزرعه کشت گردیدند. کلیه ارقام ‮‭45‬ روز پس از نشاکاری با استفاده از توده میسلیومی یک جدایه پرآزار بیمارگر مایه زنی شدند. برای تامین رطوبت مناسب جهت توسعه بیماری کلیه بوته ها تا زمان ارزیابی به کمک یک سیستم افشانه آب روزانه ‮‭5 -2‬ بار آبپاشی شدند. برای ارزیابی، شاخص های شدت بیماری روی غلاف، تعداد لکه روی غلاف، ارتفاع نسبی آلودگی، درصد پنجه های آلوده تعداد برگ های سبز و مرده، ارتفاع بوته، تعداد پنجه، زاویه پنجه و قطر ساقه اندازه گیری شدند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس داده ها نشان داد که گروه ارقام خارجی با شدت بیماری و تعداد لکه کمتر روی غلاف، تعداد برگ مرده کمتر و تعداد برگ سبز بیشتر به طور معنی داری از گروه های ارقام محلی و اصلاح شده ایرانی متفاوت بود. همه ارقام مورد مطالعه در تجزیه خوشه ای به روش ‭UPGMA ‬و براساس ارتفاع نسبی آلودگی، شدت بیماری روی غلاف و تعداد برگ مرده به چهار گروه تفکیک شدند. گروه مقاوم شامل ‭Jasmine ‬‮‭85‬، ‭Teqing‬، ‭Pecos ‬و ‭Tetep ‬و گروه حساس شامل ‭Swarna(‬حساس خارجی) و موسی طارم، حسن سرایی، جمشیدجو (ارقام محلی) ، خزر، شیرودی، D4 (ارقام اصلاح شده ایرانی) و فوجی مینوری بودند. بررسی ارتباط بین شاخص های مرفولوژیکی با واکنش به بیماری نشان داد که در ارقام خارجی هیچگونه همبستگی معنی دار بین ارتفاع نسبی آلودگی و شدت بیماری روی غلاف با صفات مرفولوژیکی اندازه گیری شده وجود نداشت. در حالیکه در ارقام محلی یک همبستگی مثبت و معنی دار بین شدت بیماری روی غلاف با زاویه پنجه (‮‭0/033‬ ‭P. value=‬‮‭20‬،/0 ‭=R) ‬و یک همبستگی منفی و معنی دار بین ارتفاع نسبی آلودگی با ارتفاع بوته (‮‭0/002‬ ‭P. value=‬، ‮‭0/29‬‭- =R) ‬به دست آمد. واژههای کلیدی: برنج، بیماری سوختگی غلاف، مقاومت نسبی