تعیین ساعت مجاز کارکرد چاه ها در استان های خراسان رضوی و همدان، مطالعه موردی دشت نیشابور و اسدآباد

این تحقیق به منظور تعیین ساعت مجاز کارکرد چاه های آب کشاورزی دشت نیشابور انجام گرفت. تعداد 9 مزرعه در سطح بخش های مختلف شهرستان نیشابور به منظور برآورد بازده آبیاری انتخاب شدند. سطح زیر کشت محصولات آبی زراعی و باغی شهرستان نیشابور در ‮‭10‬ سال گذشته (سال زراعی ‮‭80-79‬ تا ‮‭89-88‬) تهیه شد. نیاز آبی این محصولات از سند ملی آب استخراج گردید. هیدرومدول آبیاری برای هر ماه از تقسیم نیاز ناخالص آبیاری بر زمان (بر حسب ثانیه) به دست آمد. برای محاسبه ساعت کارکرد مجاز چاهها (مطابق روش محاسباتی آب منطقه ای استان)، هیدرومدول سه ماه با حداکثر نیاز آبی (ماه های اردیبهشت، خرداد و تیر) مبنا قرار داده شد و فرض گردید در این سه ماه پمپاژ آب از چاه به طور کامل (‮‭744‬ ساعت) انجام شود. با تقسیم نیاز ناخالص آبیاری سایر ماهها بر متوسط هیدرومدول سه ماه حداکثر، ساعت کارکرد مجاز چاه در این ماهها به دست آمد. محاسبات در دو حالت، برای کل گیاهان الگوی کشت و برای گیاهان عمده الگوی کشت به طور جداگانه به انجام رسید. در حالت سوم، نیاز آبی محصولات برای هر سال جداگانه با استفاده از اطلاعات روزانه هواشناسی ایستگاه نیشابور از روش پنمن- مانتیت برای گیاهان عمده الگوی کشت منطقه محاسبه گردید. نتایج نشان داد بازده کاربرد آب آبیاری برای روش سطحی در ‮‭25‬ نوبت اندازه گیری بین ‮‭22‬ تا ‮‭87‬ درصد تغییر می نماید. با در نظر گرفتن متوسط بازده کاربرد %‮‭53‬ و بازده شبکه %‮‭85‬ در اراضی تحت آبیاری دشت نیشابور، بازده آبیاری کل برای این منطقه در ابتدای دهه‮‭90‬ شمسی برابر با ‮‭45‬ درصد تخمین زده می شود. ساعت کارکرد سالانه چاهها با روش آب منطقه ای، بین ‮‭4158‬ مربوط به سال ‮‭80-79‬ تا ‮‭4270‬ مربوط به سال ‮‭87-86‬ تغییر نشان داد. در روش دوم که محاسبات فقط بر مبنای گیاهان اصلی منطقه انجام شد، در اغلب سال ها اختلاف با روش اول ناچیز و در حد چند ساعت است. بنابراین می توان به جای انجام محاسبات ساعت کارکرد چاهها برای کل گیاهان الگوی کشت منطقه، محاسبات را فقط برای گیاهان اصلی انجام داد. در حالت سوم استفاده از نیاز آبی هر سال به طور جداگانه، به میزان %4 ساعت کارکرد مجاز چاههای دشت نیشابور را کاهش داد. اصلاح محاسبه ساعت کارکرد چاهها با استفاده از هیدرومدول اندازه گیری شده در دشت انجام گردید. در روش اصلاح شده، تعداد ماه های با ساعت کارکرد کامل از سه به پنج ماه افزایش یافت. ساعت کارکرد سالانه نیز بین ‮‭231‬ تا ‮‭832‬ و به طور متوسط ‮‭513‬ (%‮‭13‬) ساعت افزایش نشان داد که همه این تغییرات ساعت کارکرد را به شرایط واقعی و موجود در دشت نیشابور نزدیک تر کرده است. واژه های کلیدی: ساعت کارکرد چاه، سند ملی آب، مصرف بهینه، دشت نیشابور