ارزیابی عملکرد و اجزا عملکرد ژنوتیپ های گندم از نظر طول دوره رشد در دامنه های مختلف تاریخ کاشت

این تحقیق در دو سال زراعی ‮‭1389-90‬ و ‮‭1390-91‬ و هر سال در سه آزمایش و هر آزمایش بصورت کرت های یکبار خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. در هر یک از آزمایش ها عامل اصلی سه تاریخ کاشت وعامل فرعی شش ژنوتیپ (رقم چمران به عنوان شاهد و پنج رقم و لاین از گروه های مختلف زودرسی بودند). اولین تاریخ کاشت در آزمایش اول، دوم و سوم به ترتیب 5/،‮‭8/25 8‬ و ‮‭9/25‬ و فاصله بین تاریخ کاشت های دوم و سوم با تاریخ کاشت اول ‮‭10‬ روز در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد که در ژنوتیپ های دیررس، اثر تاریخ کاشت بر عملکرد دانه، تعداد سنبله در واحد سطح و تعداد دانه در سنبله معنی دار بود. تفاوت ژنوتیپ های دیررس از نظر عملکرد دانه، شاخص برداشت، وزن هزار دانه، تعداد سنبله در واحد سطح، تعداد دانه در سنبله و تعداد دانه در واحد سطح معنی دار شد. اثر متقابل تاریخ کاشتاژنوتیپ های دیررس برای عملکرد دانه، شاخص برداشت، تعداد دانه در سنبله و تعداد دانه در واحد سطح معنی دار گردید. بیشترین عملکرد دانه با ‮‭4773‬ کیلوگرم در هکتار در تاریخ کاشت اول بدست آمد که با عملکرد دانه در تاریخ کاشت دوم به میزان ‮‭4244‬ کیلوگرم در هکتار تفاوت معنی دار نداشت. در ژنوتیپ های دیررس بالاترین عملکرد دانه با میانگین ‮‭4420‬ کیلوگرم در هکتار به رقم استار تعلق داشت. در اثر متقابل تاریخ کاشتاژنوتیپ های دیررس، در تاریخ کاشت اول بالاترین عملکرد دانه با میانگین‮‭4821‬ کیلوگرم در هکتار به رقم اکبری اختصاص داشت در حالیکه در دو تاریخ کاشت دوم و سوم بالاترین عملکرد دانه به ترتیب با میانگین ‮‭4685‬ و ‮‭4155‬ کیلوگرم در هکتار به رقم استار تعلق داشت. در ژنوتیپ های متوسطرس، اثر تاریخ کاشت فقط بر عملکرد بیولوژیکی معنی دار شد، تفاوت ژنوتیپ ها بجز از نظر عملکرد بیولوژیکی برای عملکرد دانه و سایر اجزا آن معنی دار شد، اثر متقابل تاریخ کاشتاژنونیپ فقط برای وزن هزار دانه معنی دار نبود. در ژنوتیپ های متوسطرس میانگین عملکرد دانه در سه تاریخ کاشت ‮‭25‬/،‮‭9/5 8‬ و ‮‭9/15‬ بدون تفاوت معنی دار به ترتیب ،‮‭4128 4214‬ و ‮‭4289‬ کیلوگرم در هکتار بود. در این ژنوتیپ ها بالاترین عملکرد دانه با میانگین ‮‭4492‬ کیلوگرم در هکتار به لاین ‮‭83-3‬‭S- ‬تعلق داشت. در اثر متقابل تاریخ کاشتاژنونیپ های متوسطرس، بالاترین عملکرد دانه در تاریخ کاشت اول و دوم به ترتیب با میانگین ‮‭4778‬ و ‮‭4482‬ کیلوگرم در هکتار به لاین‮‭83-3‬‭S- ‬اختصاص داشت و در تاریخ کاشت سوم بالاترین عملکرد دانه با میانگین ‮‭4394‬ کیلوگرم در هکتار به لاین ‮‭86-15‬‭-DH ‬تعلق داشت. در ژنوتیپ های زودرس، اثرتاریخ کاشت بجز از نظر تعداد دانه در سنبله، برای عملکرد دانه و سایر اجز آن معنی دار بود، تفاوت بین ژنوتیپ ها برای عملکرد دانه و اجزا آن معنی دار شد، اثر متقابل تاریخ کاشتاژنوتیپ بر عملکرد دانه و همه اجزا آن معنی دار بود. در ژنوتیپ های زودرس، بالاترین عملکرد دانه با ‮‭3294‬ کیلوگرم در هکتار به تاریخ کاشت اول مربوط بود و با تاخیر بیشتر از اواخر آذر ماه میانگین عملکرد دانه کاهش یافت. در تاریخ کاشت های دوم و سوم عملکرد دانه به ترتیب به ‮‭2635‬ و ‮‭2575‬ کیلوگرم در هکتار رسید. بر اساس نتایج حاصل از انجام این تحقیق، در شرایط آب و هوایی خوزستان، بازه زمانی اواسط آبان ماه برای ژنوتیپ های دیررس، اواخر آبان ماه و اوایل آذر ماه برای ژنوتیپ های متوسطرس و اواسط آذر ماه برای ژنوتیپ های زودرس به عنوان تاریخ کاشت مطلوب قابل توصیه است. واژه های کلیدی: گندم، عملکرد دانه، اجزا عملکرد