سند راهبرد خودکفایی برنج

با توجه به تخصیص ناچیز عرضه جهانی برنج در بازار داد و ستد، پیش بینی می شود که در آینده نزدیک حتی با وجود منابع مالی کافی تامین برنج از بازارهای جهانی بسیار دشوار خواهد شد. باور خودکفایی در برنج، جدی، مهم و با تمرکز لازم در مدیریت این راهبرد شدنی است. در سند راهبرد خودکفایی برنج میزان شلتوک کشور در سال پایه (‮‭2/964/000‬ تن) و میزان برنج سفید با ضریب تبدیل ‮‭66‬ (‮‭1/956/240‬) تن در نظر گرفته شده است. با برآورد مقدار مصرف سرانه سالانه (‮‭34‬ کیلوگرم)، میزان کل مصرف برنج کشور برای جمعیت ‮‭75‬ میلیونی (‮‭2/550/000‬) تن و مقدار کسری تولید کشور (‮‭593/760‬) تن محاسبه گردید، سپس مقدار کسری تولید طی سه سال هدف گذاری شده در این سند محاسبه شده است. این مقدار کسری تولید می بایستی با افزایش تولید برنج کشور، آن هم عمدتا از طریق اقدامات فراگیر و همزمان زیر تامین گردد: 1- ترغیب شالیکاران به کشت ارقام اصلاح شده، پرمحصول خوش کیفیت، برداشت راتون و کشت مجدد برنج 2- ارتقای مدیریت زراعی و رشد بهره وری شالیزار برای افزایش عملکرد در واحد سطح و افزایش تولید برنج 3- اصلاح ساختار بازار با ارتقا روش های تبدیل، شفاف سازی بازار، تعمیم بازاریابی مدرن و الگوی مصرف برنج سطح جایگزینی کشت ارقام پرمحصول بجای ارقام بومی در طی سه سال برنامه به مقدار ‮‭190‬ هزار هکتار خواهد بود . به عبارت دیگر سطح زیر کشت ارقام پرمحصول از ‮‭160‬ هزار هکتار در سال پایه به ‮‭350‬ هزار هکتار افزایش و یا اینکه سطح زیر کشت ارقام بومی از ‮‭440‬ هزار هکتار به ‮‭250‬ هزار هکتار تقلیل خواهد یافت به این معنی که علیرغم افزایش سطح ارقام پرمحصول به حفظ ذخایر ارزشمند ژنتیکی برنج یعنی ارقام بومی کشور توجه ویژه ای شده است. متوسط عملکرد شلتوک در واحد سطح برای انواع ارقام اصلاح شده و پرمحصول از7 تن در سال پایه به ‮‭8/1‬ تن ارتقا می یابد. همچنین متوسط عملکرد شلتوک ارقام بومی خوش کیفیت از ‮‭4/1‬ تن به ‮‭4/7‬ تن در هکتار خواهد رسید. عملکرد راتون نیز از ‮‭800‬ کیلوگرم در هکتار تا ‮‭1/2‬ تن افزایش می یابد. تولید شلتوک از ‮‭2/964/000‬ تن در سال پایه به ترتیب در طی سال های اجرای برنامه های سند ‮‭3/449/500‬ تن، ‮‭3/776/750‬ تن و در پایان برنامه ‮‭4/117/500‬ تن خواهد رسید که با توجه به میزان عرضه برنج سفید از ‮‭1/956/240‬ تن در سال پایه که ضریب خودکفایی آن ‮‭71‬/%‮‭76‬ می باشد به ترتیب در طی سال های برنامه ‮‭2/276/670‬ تن با ضریب خودکفایی ‮‭13‬/%‮‭88‬ و ‮‭2/492/655‬ تن با ضریب خودکفایی ‮‭26‬/%‮‭95‬ و در پایان برنامه با تولید ‮‭2/717/550‬ تن برنج سفید و ضریب خودکفایی ‮‭52‬/%‮‭102‬ عملا کشور به خودکفایی نایل خواهد شد. برآورد مجموع اعتبارات سه ساله سند خودکفایی برنج بالغ بر ‮‭7890‬ میلیارد ریال می باشد که از این میزان مبلغ ‮‭674/4‬ میلیارد ریال مربوط به اعتبارات برنامه های عملیاتی، مبلغ ‮‭556‬ میلیارد ریال مربوط به اعتبارات یارانه ها و مبلغ ‮‭6660‬ میلیارد ریال مربوط به تسهیلات بانکی می باشد. بدیهی است که این اقدامات مستلزم اجرای گسترده ی برنامه های آموزشی، ترویجی، ساماندهی تولید بذر، تعیین حق آبه ویژه تولید برنج، فرهنگ سازی برای اصلاح الگوی مصرف و بهینه نمودن تقاضا، حمایت های هدفمند دولت و تقویت تحقیقات و توسعه برنج می باشد که در سند راهبرد خودکفایی برنج ارایه شده است. برنامه های ارایه شده در این سند بر دو راهکار اساسی جایگزینی ارقام پرمحصول با ارقام بومی و ارتقا مدیریت زراعت برنج، استوار شده است و در زمان اجرای برنامه رشد کل تولید ( سال سوم در مقایسه با سال پایه %‮‭9.38‬ معادل ‮‭1153500‬ تن شلتوک خواهد شد. هر یک از عوامل: الف: ارتقای مدیریت زراعی ب: سایر عوامل غیر از مدیریت به ترتیب %‮‭36.31‬ معادل ‮‭6.361737‬ تن شلتوک و %‮‭44.68‬ معادل ‮‭4.789455‬ تن شلتوک در رشد پیش بینی شده در برنامه سهیم خواهند بود. همزمان با تصویب و اجرای این سند، روند جاری دستگاه ها و بخش های مرتبط متناسب با اهداف برنامه های سند، هدف گذاری و در قالب برش های عملیاتی متناسب با ظرفیت های بهینه استان های برنج خیز پیگیری خواهد شد. در این ارتباط آیین نامه ها، مقررات، برنامه هایی نظیر تسطیح، یکپارچه سازی و مکانیزاسیون شالیزار، بکارگیری کارشناسان ناظر برنج، فعالیت صندوق بیمه محصولات کشاورزی، پرداخت تسهیلات بانکی و اعتبارات دولتی، برنامه تحقیقات و آموزش عالی در رشته برنج به گونه ای که با اهداف کمی و کیفی این برنامه مغایرت نداشته باشد، طبق روال جاری توسط دستگاه ها و بخش های مرتبط تدوین و با رعایت احکام برنامه که در قالب سند مصوب خواهد شد، اجرا می گردد. مهم ترین عناوین برنامه های اجرایی این سند شامل: برنامه آموزش و ترویج، برنامه اصلاح الگوی کشت ارقام بومی و اصلاح شده، برنامه ساماندهی تولید بذر، برنامه هدفمندی توصیه کودی خاک، برنامه حفظ نباتات (کنترل آفات، بیماری ها و علف های هرز)، برنامه توسعه کشت دوم پس از برداشت برنج برای حفظ شالیزار، برنامه صنایع تبدیلی، برنامه حمایتی محصول برنج و برنامه تحقیقات برنج می باشد. جهت اجرایی شدن برنامه های پیش بینی شده و تحقق کامل اهداف این سند، استقلال بودجه پیشنهادی برنامه های این سند از بودجه سایر برنامه های وزارت جهاد کشاورزی و تصویب جامع این سند با احکام و الزامات اجرای برنامه ها در کارگروه تخصصی توسعه کشاورزی دولت جمهوری اسلامی ایران لازم به نظر می رسد (احکام این سند در ‮‭38‬ بند پیشنهاد شده است). بدیهی است در صورت اجرای این سند و تحقق خودکفایی برنج، شاهد امنیت غذایی، قطع وابستگی برنج به کشورهای بیگانه، جلوگیری از خروج مقدار قابل توجه ارز از کشور و شکوفایی بخشی از سند چشم انداز ‮‭20‬ ساله کشور در زمینه محصولات استراتژیک کشاورزی- برنج خواهیم بود.