بررسی کارایی مصرف آب تحت مدیریت های مختلف خاک ورزی در کشت ذرت

با توجه به اهمیت راهبردی ذرت و نقش بسیار مهم مدیریت روشهای خاک ورزی و بقایای گیاهی بر میزان تولید آن، همچنین محدودیت منابع آب استان، با هدف تعیین کارآیی مصرف آب ذرت علوفه ای رقم ‭SC‬‮‭704‬ این پروژه تحقیقاتی در سالهای ‮‭1389‬ و ‮‭1390‬ در منطقه دشت کمالان شهرستان فاضل آباد استان گلستان به اجرا درآمد. این آزمایش، تحت مدیریتهای مختلف میزان بقایا و روشهای خاک ورزی بصورت استریپ پلات در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در 3 تکرار اجرا شد. تیمارهای اصلی (افقی) در 3 سطح مدیریت بقایا شامل آتش زدن بقایا ‭(R‬1)، کشت در ‮‭50‬ درصد بقایا ‭(R‬2) وکشت در ‮‭100‬ درصد بقایا ‭(R‬3) و تیمارهای فرعی (عمودی) نیز در 3 سطح روشهای خاک ورزی شامل خاک ورزی مرسوم (شخم+ دیسک + کاشت‭) (T‬1)، کم خاک ورزی (شخم با خاک ورز مرکب + کاشت‭) (T‬2) و کشت مستقیم در بقایای گیاهی ‭(T‬3) بود. آبیاری در کلیه کرتها به روش سطحی و نواری انجام گرفت. درصد سبز شدن در طول دوره رشد، تراکم علفهای هرز، عملکرد و اجزا عملکرد، میزان آب مصرفی و نهایتا کارآیی مصرف آب آبیاری اندازه گیری و تعیین شدند. نتایج نشان داد اگر چه درصد سبزشدن تیمار بی خاک ورزی دارای برتری نسبی نسبت به سایر تیمارها بود اما اختلاف معنی داری بین تیمارهای بقایا و هم چنین تیمارهای خاک ورزی از نظر درصد سبز شدن مشاهده نشد. از نظر تراکم علفهای هرز، نتایج نشان داد که جمعیت علف های هرز در خاک ورزی مرسوم و همچنین سوزاندن بقایا نسبت به خاک ورزی های حفاظتی و حفظ بقایا کمتر بوده و از نظر آماری تفاوت معنی داری در سطح 5 درصد داشته است. از نظر میانگین میزان آب مصرفی نیز نتایج حاکی از آن است که بیشترین وکمترین حجم آب مصرفی در طی دوره رشد را تیمارهای سوزاندن بقایا و ‮‭100‬ درصد بقایا به ترتیب به میزان ‮‭3737/9‬ و ‮‭2968/7‬ مترمکعب در هکتار داشته اند. ضمنا بین تیمارهای ‮‭100‬ و ‮‭50‬ درصد بقایا اختلاف معنی داری از نظر حجم آب مصرفی مشاهده نشد. دلیل حجم آب مصرفی بیشتر در تیمار سوزاندن بقایا را می توان به تبخیر بیشتر رطوبت از سطح خاک نسبت داد. همچنین نتایج این تحقیق مشخص ساخت که حفظ بقایای گیاهی در مزرعه می تواند میزان عملکرد و کارآیی مصرف آب ذرت را به طور معنی داری بهبود بخشد. مقایسه میانگین عملکرد در تیمارهای مختلف بقایا نشان می دهد که عملکرد علوفه در تیمار ‮‭100‬ درصد بقایا با تولید ‮‭29655/6‬ کیلوگرم در هکتار نسبت به دو تیمار دیگر بیشتر بوده و دارای اختلاف معنی داری در سطح 5 درصد با آنها می باشد. مقایسه میانگین عملکرد در تیمارهای مختلف خاک ورزی نشان می دهد که تیمارهای خاک ورزی مرسوم و کم خاک ورزی از نظر عملکرد تفاوت معنی داری ندارند. لذا می توان در مرحله نخست نسبت به تغییر سیستم خاک ورزی مرسوم به کم خاک ورزی همراه با حفظ تمامی بقایای کشت قبلی اقدام نمود. مقایسه میانگین ها نشان دهنده اختلاف معنی دار تیمارهای بقایا و تیمارهای خاک ورزی در سطح 5 درصد از نظر کارآیی مصرف آب آبیاری می باشد. تیمار سوزاندن بقایا و تیمار ‮‭100‬ درصد بقایا به ترتیب با مقدار ‮‭7/2‬ و ‮‭10/2‬ کیلوگرم بر متر مکعب دارای کمترین و بیشترین مقداربوده به نحوی که تیمار سوزاندن بقایا به ترتیب ‮‭29/4‬ و ‮‭21/7‬ درصد کمتر از تیمار ‮‭100‬ و ‮‭50‬ درصد بقایا کارآیی مصرف آب داشته است. به همین خاطر می توان تیمار حفظ و نگهداری بقایا را موثرترین عامل در افزایش کارآیی مصرف آب دانست. با استناد به این نتایج، حفظ بقایا برای افزایش کارآیی مصرف آب آبیاری اکیدا توصیه می گردد. مدیریت بقایا بسیار مهمتر از مدیریت نوع خاک ورزی در مناطق تحت آبیاری و خشک می باشد. واژه های کلیدی: خاک ورزی حفاظتی، بقایای گندم، ذرت علوفه ای، کارآیی مصرف آب، گلستان.