ارزیابی مقاومت برخی از توده های پیاز خوراکی موجود در بانک ژن گیاهی ملی ایران نسبت به بیماری پوسیدگی طبق

گونه های فوزاریوم از عوامل بیماری زای مهم در محصول پیاز است که باعث ایجاد پوسیدگی روی پیاز و ریشه های فرعی می گردند. استفاده از ارقام مقاوم در برنامه های اصلاح نژادی یکی از موثرترین و مقرون به صرفه ترین روش های جلوگیری از این بیماری می باشد. در این تحقیق تعداد‮‭30‬ نمونه ژنتیکی پیاز از کلکسیون پیاز نگهداری شده در بانک ژن گیاهی ملی ایران از چهار استان یزد، اصفهان، مرکزی، لرستان که دارای عرض جغرافیایی مشابهی هستند انتخاب شدند. نمونه ها در مزرعه که آلودگی به این بیماری در آن مشاهده شده بود، در استان اصفهان کشت گردید. با توجه به بررسی ها در این مرحله سه نمونه ژنتیکی ‮‭370‬،‮‭414‬ و ‮‭401‬ بیشترین شاخص رشد را نشان دادند. پیاز ها پس از برداشت در فصل زراعی سال بعد در مزرعه بانک ژن گیاهی ملی ایران جهت بذر گیری وانجام آزمایشات سنجش مقاومت در آزمایشگاه و گلخانه ای کشت گردیدند. در تابستان ‮‭1389‬ نمونه برداری گیاهان مشکوک به آلودگی در مناطق کشت پیاز استان اصفهان انجام گردید. ‮‭12‬ جدایه قارچ بر اساس مطالعات مورفولوژیکی از جنس ‭Fusarium ‬تشخیص داده شد، که شامل گونه های ‭F. moniliforme ‬، ‭F. oxysporum ‬و ‭ F. solani ‬بودند. به منظور انتخاب جدایه ‭F. oxysporum f.sp cepae ‬جدایه ها روی گیاهان گندم، هویج، کاهو، شاهی، گشنیز و تربچه و جهت انتخاب جدایه ‭F. oxysporum f.sp cepae ‬با شدت بیماریزایی بالا جدایه های انتخابی روی نمونه حساس پیاز مایه زنی گردید وجدایه ‭G ‬برای ارزیابی های بعدی مقاومت در شرایط گلخانه ای و آزمایشگاهی انتخاب گردید. در آزمایشات سنجش مقاومت درون پتری نمونه های ژنتیکی ‮‭17‬.،‮‭1.19 2‬ با حداقل میزان پیشرفت بیماری تحمل بالاتری نشان دادند و دو نمونه ژنتیکی ‮‭26‬ و ‮‭15‬ تحمل نسبی داشتند. در آزمایشات کشت بذر در خاک آلوده نمونه های ژنتیکی ‮‭23‬.،‮‭1.19 2‬ با حداقل میزان پیشرفت بیماری تحمل بالاتری نشان دادند و نمونه ژنتیکی‮‭20.12‬،‮‭1.1‬ و ‮‭2.8‬ مقاومت نسبی داشتند. در آزمایش سنجش میزان تحمل با آلوده سازی گیاهچه ها سه نمونه ژنتیکی ‮‭4 3‬، و 8 تحمل بالاتری نشان دادند و سه نمونه ژنتیکی،‮‭2.17 18‬ و ‮‭2.23‬ تحمل نسبی داشتند. سایر نمونه ها با سطح زیر منحنی پیشرفت بیماری نسبتا"زیاد در گروه حساس تا خیلی حساس طبقه بندی شدند. نمونه های ژنتیکی ‮‭23.19‬،‮‭17.1‬،2.،‮‭4 2‬ و 8 که در تمامی آزمایشات در گروه های متحمل و نسبتا" متحمل قرار گرفتند. جهت بررسی های بعدی و استفاده در برنامه های اصلاح ارقام پیاز توصیه می گردد. کلمات کلیدی: پیاز، بیماری پوسیدگی طبق ، مقاومت، ژرم پلاسم و فوزاریوم