جمع آوری گال ‭(Aphelonyx persica) ‬در استان کهگیلویه و بویراحمد و تعیین تراکم و مناطق پراکنش آن

در این تحقیق به منظور بررسی امکان بهره برداری از گال بلوط ایرانی ناشی از زنبور ‭Aphelonix persica ‬ابتدا بر اساس مناطق توپوگرافی و موقعیت جغرافیایی 5 ایستگاه در 5 منطقه استان، شامل: 1- ایستگاه شلالدون واقع در حوزه شهرستان گچساران، 2- ایستگاه گردنه کل حسینک، واقع در حوزه شهرستان بویراحمد، 3- ایستگاه توت نده واقع در حوزه شهرستان دنا، 4- ایستگاه چیتاب واقع در حوزه بخش چیتاب، 5- ایستگاه میمند واقع در مرز شمال غربی استان مشخص گردید. سپس به طور تصادفی در هر ایستگاه ‮‭10‬ درخت انتخاب و اقدام به جمع آوری نمونه های گال از شاخه های اصلی و فرعی درختان بلوط گردید. جهت تهیه نقشه پراکنش و تعیین تراکم گال، اقدام به شمارش گال های موجود بر روی شاخه های اصلی در 4 جهت جغرافیایی و در قسمت بالا و میانی و پایین تاج درختان بلوط گردید. سپس با تلفیق اطلاعات جمع آوری شده از ‭Gps ‬و مختصات جغرافیایی و انتقال داده ها و به کمک نرم افزار ‭Autocad ‬و ‭Gis ‬نقشه پراکنش گال های این زنبور در استان تهیه گردید. در نهایت، تعدادی از نمونه های گال جمع آوری شده از ایستگاه های انتخابی، جهت تجزیه و مشخص کردن میزان تانن در هر ایستگاه، به آزمایشگاه بخش حفاظت و حمایت موسسه تحقیقات جنگل ها ارسال گردید. نتایج حاصل از مشاهدات و بررسی های شاخه و تاج درختان نشان داد که شرایط اقلیمی (دما و میزان بارش)، ارتفاع از سطح دریا، جهت جغرافیایی و فرم ظاهری و شادابی درختان و تعداد و فعالیت حشره مولد گال و قابلیت و ظرفیت گال پذیری درختان بلوط از مهم ترین عوامل موثر در تراکم و پراکنش گال می باشد. در این راستا بر اساس مشاهدات، پراکنش گال و فعالیت زنبورهای گال زا، مستقیما تابع الگوی پراکنش گونه های بلوط در سطح استان می باشد. پراکنش و گسترش درختان بلوط ایرانی، در جبهه های رو به شمال و رو به غرب، به دلیل برخورداری از رطوبت و خاک مناسب تر، رویش بهتر و پراکنش مناسب تری دارد. مقدار تراکم محاسبه شده در ایستگاه های مختلف نشان می دهد که تراکم و تعداد گال در مناطق گرم سیری و سردسیری بسته به شرایط اقلیمی و نحوه فعالیت حشره گال زا متفاوت می باشد به گونه ای که طی آماربرداری سال ‮‭1389‬ لغایت ‮‭1391‬ در ایستگاه های مورد مطالعه شامل ایستگاه های توت نده و چیتاب واقع در مناطق سردسیری به ترتیب با حداکثر تراکم ‮‭1014‬ و‮‭1052‬ گال بر شاخه تا ایستگاه های کم تراکم نظیر ایستگاه کل حسینک و شلالدون به ترتیب با مقدار تراکم ‮‭527‬ تا ‮‭806‬ گال بر شاخه متغی ر است. کاهش بارندگی و خشک سالی، افزایش ارتفاع از سطح دریا، در نتیجه کاهش دما، هم چنین افزایش شدت وزش باد به دلیل کاهش فعالیت زنبور مولد گال و تغییر فرم رویشی درختان، تاثیر چشم گیری در کاهش تراکم و پراکنش گال دارند. ارتفاع و قطر درختان تاثیر معنی داری در تراکم و پراکنش گال ندارند اما گسترش تاج و شاخه ها هم چنین بخش میانی تاج درختان به دلیل گسترش سطح فعالیت زنبور مولد گال باعث افزایش تراکم و پراکنش گال می گردد. واژگان کلیدی: گال ساقه، بلوط ایرانی، محصولات فرعی، تراکم و پراکنش، تانن