بررسی اکولوژی، استقرار و رویش گونه صنعتی استبرق ‭(Calotropis procera (Willd.) R. Br.) ‬در مناطق آلوده استان فارس

درختچه ی استبرق ‭Calotropis Procera ( willd.) R. Br. ‬از خانواده ی ‭Asclepiadaceae ‬در مناطق جنوبی کشور از خوزستان تا بلوچستان و نیز نواحی گرم سیری فارس انتشار داشته و تا ارتفاع ‮‭1000‬ متر از سطح دریا می روید. در گذشته دور از آن نوعی حریر می ساختند و هم اکنون در هندوستان و پاکستان از ابریشم خام حاصل از غوزه های استبرق جهت تهیه لباس و روکش های محافظ استفاده به عمل می آید. این گیاه از درختان مولد هیدروکربن و کایوچو بوده و از شیرابه آن می توان نوعی مواد پلاستیکی باارزش تولید نمود. به علاوه شیرابه و سایر اجزای گیاه در طب سنتی و به طور کلی مصارف پزشکی موارد استفاده فراوانی دارد. بر اساس گزارشات موجود، رویش و استقرار و شادابی و بذردهی این درختچه ی باارزش صنعتی در اثر آلودگی های ناشی از جنگ خلیج فارس دچار محدودیت گردیده است. جهت بررسی اثرات احتمالی آلودگی های مذکور و نیز امکان استقرار گیاه در شرایط آبی و دیم در منطقه کهنه لارستان، تعداد ‮‭1500‬ اصله نهال استبرق با فاصله ی کاشت 6ا3 متر به صورت آبی و دیم در اسفند سال ‮‭1387‬به مرحله اجرا در آمد. جنگل کاری آزمایشی با این گونه در قالب طرح آماری کاملا تصادفی انجام شد. تیمار شاهد (دیم، به استثنای سال اول و دوم) و تیمار آبی با دور آبیاری ‮‭20‬روزه با ‭Ec ‬در محدوده ی 2‭/ds/m‬5 در فصول خشک و گرم (از فروردین تا آبان ماه) اعمال گردید. همه ساله در بهار و پاییز درصد زنده مانی و شاخص های رویشی از قبیل میزان رویش ارتفاعی و تاجی، تعداد شاخه های جدید، وضعیت شادابی و پژمردگی گیاه، وضعیت گل دهی و تولید غوزه و وجود آفات و بیماری ها ارزیابی، اندازه گیری و یادداشت برداری شدند. هم چنین در هر یک از پلات های آبی، دیم و شاهد یک پروفیل جهت مطالعات خاک شناسی حفر و از افق های ‮‭30‬-،‮‭60 0‬-،‮‭30‬ و ‮‭60-90‬ سانتی متری هر یک از آنها نمونه های لازم تهیه و تجزیه خاک و نیز وجود احتمالی مواد آلوده کننده و برخی از مهم ترین فلزات سنگین انجام شد. هم چنین برای بررسی جنبه های فنولوژیک، تعداد 3 اصله درخت استبرق بالغ، سالم، و خوش فرم انتخاب و سالانه به فواصل سه هفته مورد بازدید قرار گرفته و در طول این مدت یادداشت برداری های لازم از پارامترهایی از قبیل: بازشدن جوانه ی برگ، بازشدن جوانه گل، میوه دهی، رسیدن میوه، ریزش میوه، و بالاخره توقف رشد و نیز وجود آفات و بیماری های احتمالی و نیز اندازه گیری های شاخص های رویشی از قبیل میزان رویش شاخه های جدید و غیره انجام شد. همین اقدامات و یادداشت برداری ها در مورد نهال های کاشته شده جهت مطالعه استقرار استبرق نیز انجام گردید. هم چنین به منظور بررسی سیستم ریشه و چگونگی پراکنش آنها در خاک، نیم رخی به عمق 2 متر و عرض 1 متر به صورت تصادفی در کنار یکی از پایه های بومی حفر گردید و اندازه گیری ها و بررسی های لازم انجام گرفت. در نهایت آمار و اطلاعات جمع آوری شده در طی مدت زمان 5 سال با استفاده از نرم افزار آماری ‭SPSS ‬مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت و برای مقایسه میانگین ها از روش ‭T-test ‬استفاده شد. مقایسه درصد زنده مانی و شاخص های رویشی بین تیمارهای آبی و دیم بیان گر وجود اختلافات بسیار معنی دار (‮‭0/01‬= ) بود. هم چنین تجزیه نمونه های خاک نشان داد که آلودگی بر اثر جنگ خلیج فارس تاثیر محسوسی بر منطقه و رویش گاه نداشته است. بر اساس نتایج این تحقیق، امکان توسعه جنگل کاری با گونه استبرق در شرایط خاکی مناسب با استفاده از آب های با شوری متوسط وجود دارد اما کشت کاملا دیم به جز در مناطق بسیار محدودی در حاشیه جاده ها، جویبارهای فصلی و حاشیه مزارع و به طور کلی اراضی عمیق تر با ظرفیت نسبتا بالای نگه داری رطوبت، در سایر مناطق توصیه نمی گردد. واژه های کلیدی: استبرق، درصد بقا، ارتفاع، قطر تاج، تعداد شاخه اصلی، فنولوژی، جنگل کاری.