بررسی و ارایه طرح کنترل فرسایش کناری رودخانه گوش و بهره در بالادست سد کارده

رودخانه ها یکی از معدود پدیده هایی هستند که تاثیر ویژه ای در زندگی بشر و شکل گیری تمدن های مختلف داشته اند و همواره آنها را از نعمت آب و زندگی در اراضی حاشیه خود بهره مند ساخته اند. با این حال تخریب سواحل رودخانه یکی از مهم ترین مسایلی است که جوامع ساکن در اطراف آن را دچار مشکلات فراوانی نموده است. بازه مورد مطالعه به طول ‮‭3/5‬ کیلومتر با مختصات طول جغرافیایی ‮‭59‬ و ‮‭31‬ تا ‮‭59‬ و ‮‭37‬ و عرض جغرافیایی ‮‭36‬ و ‮‭41‬ تا ‮‭36‬ و ‮‭47‬ بخشی از شاخه کوشک آباد رودخانه کارده است که در فاصله ‮‭43‬ کیلومتری شمال مشهد واقع گردیده است و از بین اراضی کشاورزی و باغات روستای گوش می گذرد که فرسایش کناری آن، زمین های حاشیه رودخانه را تخریب و تاسیسات روستا در معرض خطر قرار داده است. جهت بررسی وضعیت و پیشنهاد اقدامات برای ساماندهی رودخانه، در ابتدا آمار و اطلاعات موجود و همچنین گزارش مطالعات قبلی انجام شده در محدوده طرح جمع آوری شد و بازدیدهای صحرایی از رودخانه برای تکمیل اطلاعات انجام گرفت. وضعیت رودخانه و حوزه آبخیز آن از نظر فیزیوگرافی، اقلیم، هیدرولوژی، زمین شناسی و اقتصادی و اجتماعی مشخص گردید. بازه انتخاب شده نقشه برداری شد و با نمونه برداری و انجام آزمایش ها، دانه بندی بستر تعیین گردید. به منظور بررسی وضعیت و تعیین مقاطع بحرانی از نظر فرسایش، بر اساس اندازه گیری دو فاکتور ارتفاع تراس ها ‭(H) ‬و میزان فعالیت فرسایش ‭(F)‬، بازه مورد مطالعه به بخش های مجزا از یکدیگر تفکیک شد و مورد اندازه گیری و ارزیابی قرار گرفت. سپس داده ها و اطلاعات جمع آوری شده از رودخانه، با استفاده از نرم افزار ‭HEC-RAS ‬تجزیه و تحلیل شد. نتایج بررسی ها و انجام مطالعات و خروجی نرم افزار نشان می دهد که علت کنش کناره و فرسایش بستر، تنش برشی بالا و شیب زیاد رودخانه (‮‭0/028‬) می باشد. برای کنترل فرسایش، با کمک معادلات تجربی مختلف و نتایج مدل عرض و شیب پایدار برای بازه مطالعاتی محاسبه گردید و عرض پایدار ‮‭23‬متر و شیب پایدار ‮‭0/019‬ انتخاب شد. در نهایت بر اساس جمع بندی جنبه های مختلف محیطی و اقتصادی، اقدامات اصلاحی شامل کاهش شیب (احداث شیب شکن)، اصلاح کناره رودخانه (احداث دیواره، سنگریزی بر روی شیب تعدیل شده و عملیات بیولوژیک) و توصیه هایی جهت اصلاح شیوه آبیاری، برای ساماندهی این رودخانه مطرح گردید. واژه های کلیدی: فرسایش کناری، حوزه سد کارده، ساماندهی رودخانه