بررسی واکنش ‭20 ‬ژنوتیپ گندم نسبت به شته سبز گندم ‭(.Sitobion avenae Fab) ‬در خوزستان

در سالهای اخیر در خوزستان شته سبز گندم به عنوان گونه غالب در اسفند ماه، در جمعیت های متراکم روی سنبله های گندم ظاهر و از دانه های شیری گندم تغذیه می کنند. با توجه به حساسیت مزارع گندم به کاربرد سموم و ایجاد مقاومت در شته ها، استفاده از روشهای کنترل سالم مانند ارقام مقاوم جایگاه مهمی در برنامه مدیریت انبوهی آفات دارد. جهت غربال توده ای ‮‭20‬ رقم و لاین پیشرفته گندم نان (چمران، ویناک، استار، کویر، کوهدشت، افلاک، ‮‭83-3‬‭-S-‬‮‭3-83‬، ‭S-‬‮‭14-84‬ ، ‭S-‬‮‭19-85‬ ، ‭S-‬‮‭20-87‬ ، ‭S-‬‮‭22-87‬ ، ‭SS (‬لاین متحمل به شوری)، ‮‭84-10‬‭-SD (‬لاین متحمل به خشکی)، ‮‭86-8‬‭-DH-‬‮‭7-86‬، ‭DH ‬و ‮‭86-9‬‭-DH (‬لاین متحمل به گرما) و دوروم (دهدشت، کرخه، دنا و بهرنگ) در دو قطعه سم پاشی شده و نشده در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گلستان (اهواز) طی دو سال زراعی ‮‭1389-91‬ اجرا شد. رقم چمران به عنوان شاهد در نظر گرفته شد. تعداد پوره ها، حشرات کامل شته ها، شته های مومیایی شده و مراحل نابالغ شکارگرها روی سنبله های ژنوتیپ های مختلف شمارش و در زمان برداشت تعداد سنبله در هر بوته، تعداد دانه در هر سنبله، تعداد سنبله در واحد سطح، وزن هزار دانه و عملکرد دانه در واحد سطح در دو قطعه سم پاشی شده و نشده اندازه گیری و درصد کاهش عملکرد دانه در قطعات سم پاشی شده و نشده محاسبه شدند. براساس تجزیه واریانس و مقایسه میانگین صفات اندازه گیری شده با استفاده از آزمون چند دامنه ای دانکن در برنامه آماری ‭SAS‬، ژنوتیپ های حساس و مقاوم تفکیک می شوند. بیشترین تعداد شته در ژنوتیپ های بهرنگ (‮‭12/13 3/25‬)، ‮‭12/2 25/8‬) ‮‭83-3‬‭-SS) ‬و دهدشت (‮‭8/01 2/2‬) و کمترین تعداد شته در ژنوتیپ های ‮‭11/1 45/3‬) ‮‭86-9‬‭-DH)‬، کویر (‮‭3/56 1/29‬) و دنا ( ‮‭3/56 2/85‬) مشاهده شدند که اختلاف معنی داری با چمران (‮‭5/12 2/5‬) نشان ندادند. بیشترین تعداد شته مومیایی شده و شکارگرهای نابالغ به ترتیب در ژنوتیپ های ‮‭01/0 78/0‬) ‮‭83-3‬‭-SS) ‬و ‮‭02/0 85/1‬‭) S‬‮‭8519‬)مشاهده شد. بیشترین تعداد دانه در ژنوتیپ دهدشت (‮‭55/1 5/32‬) بود. بیشترین مقدار وزن هزار دانه در ژنوتیپ های دهدشت(‮‭45/82 2/65‬)، استار (‮‭45/45 2/94‬)، بهرنگ(‮‭43/57 3/99‬)، ‮‭33/2 44/41‬‭) S‬‮‭8720‬ ( ‮‭42/46 1/45‬)، ‭DH‬‮‭867‬) و دنا (‮‭40/25 1/57‬) مشاهده گردید. بین ژنوتیپ های مختلف از نظر عملکرد دانه تفاوت معنی داری وجود نداشت. کلمات کلیدی: گندم، ژنوتیپ، شته سبز گندم، خوزستان