مطالعه اثرات درازمدت تناوب های مختلف در حاصلخیزی خاک و عملکرد اقتصادی گندم در شرایط دیم کرمانشاه

این مطالعه با هدف بررسی اثرات تناوب های مختلف بر عملکرد اقتصادی گندم و بعضی خصوصیات خاک در شرایط دیم انجام گردید. آزمایش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 4 تکرار، در دو سایت مجاور هم در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم سرارود- کرمانشاه به مدت شش سال از پاییز ‮‭1385‬ تا تابستان ‮‭1391‬ اجرا گردید. تیمارها شامل پنج تناوب دو ساله گندم -گندم، گندم - آیش، گندم - نخود، گندم - ماشک و گندم - گلرنگ بود. در سایت اول (غربی) در سال اول گندم کشت گردید و در سایت دوم (شرقی) سایر گیاهان زراعی که در تناوب با گندم قرار می گرفتند کشت شدند، به طوری که در هر سال هر دو جز تناوب وجود داشتند. نتایج عملکرد بیولوژیک و عملکرد دانه گندم نشان داد که اثر سال و تناوب زراعی بر آن ها معنی دار بودند و تیمارهای گندم - گندم کمترین و گندم - نخود بیشترین عملکرد بیولوژیک و دانه را تولید نمودند. تجزیه و تحلیل اقتصادی در هر دو سایت اجرای آزمایش نشان داد که اقتصادی ترین تیمار تناوب زراعی گندم- نخود بوده است و بعد از آن به ترتیب تیمارهای گندم-گلرنگ و گندم- ماشک قرار گرفتند. از لحاظ میزان کربن آلی خاک تیمار گندم - ماشک با ‮‭0/18‬ درصد افزایش نسبت به سال اول بیشترین افزایش درصد ماده آلی را داشت ولی درصد کربن آلی در تیمار گندم - آیش ‮‭0/08‬ درصد نسبت به سال اول کاهش داشت. مقایسه میانگین سختی خاک در عمق ‮‭21-30‬ سانتیمتر نشان داد که تیمار گندم - آیش دارای بیشترین سختی در این عمق خاک و تیمار گندم - گلرنگ دارای کمترین سختی در عمق ‮‭21-30‬ سانتیمتری خاک بود و سختی بقیه تیمارهای تناوبی در بین این دو قرار گرفت. نتایج نفوذپذیری خاک نشان داد که در سال چهارم اختلاف معنی داری بین تیمارها نبود ولی در سال ششم اثر تناوب زراعی بر نفوذپذیری خاک معنی دار بود و تناوب زراعی گندم - گلرنگ دارای بیشترین میزان نفوذپذیری و تیمار گندم-آیش کمترین میزان نفوذپذیری را داشت. در نهایت با توجه به اهمیت عملکرد گندم و اقتصادی تر بودن تناوب گندم-نخود این تناوب زراعی در کرمانشاه توصیه می گردد، ولی با توجه به امکان کاهش سودمندی این تناوب در طول سال های بیشتر، نسبت به تناوب گندم-ماشک و گندم-گلرنگ می توان در هر چند سال یک بار به جای نخود در تناوب با گندم، ماشک یا گلرنگ کشت نمود. واژه های کلیدی: تناوب زراعی، عملکرد محصول، عملکرد اقتصادی، خصوصیات خاک، دیم