شناسایی و تعیین تراکم پلانکتون های ژله ای سواحل خوزستان

اخیرا با افزایش شدید فراوانی ژله ای ها در آبهای ساحلی مناطق گرمسیری جهان روبرو هستیم که با توجه به نقش آنها در زنجیره غذای اکوسیستم، اثرات مستقیم و غیر مستقیمی که بر ذخایر آبزیان می گذارند و مشکلاتی را که برای جامعه صیادی بوجود می آورند علاقه مندی به مطالعه این گروه جانوری و دلایل افزایش فراوانی آنها بسیار افزایش یافته است. مطالعه حاضر با هدف شناسایی و تعیین تراکم جانوران ژله ای سواحل خوزستان در شمال غربی خلیج فارس در سواحل خوزستان و در سواحل شرقی و غربی کانال خورموسی انجام گرفت. نمونه برداری بصورت ماهانه از بهمن ماه ‮‭1385‬ لغایت دی ماه ‮‭1386‬ بدوروش انجام شد. موقعیت ایستگاه های نمونه برداری بصورت تصادفی در منطقه مورد مطالعه انتخاب گردید. نمونه برداریها به منظور جداسازی و شناسایی ژله ای های میکروسکپی با استفاده از تور ‮‭500‬ میکرون ومحاسبه تراکم آنها بصورت تعداد در ‮‭10‬ متر مربع و به منظور جمع آوری نمونه های ژله فیش ماکروسکپی و بزرگ با استفاده از تور ترال میگو و تعیین تراکم به روش مساحت جاروب شده انجام می شد. در مطالعه حاضر جمعا ‮‭18‬گونه ژله ای شناخته شد که ‮‭18‬ گونه آن متعلق به گروههای هیدرومدوزها(9 گونه )، سیفومدوزها (2 گونه)، سیفونوفورا (3 گونه) و شانه داران (2 گونه )می باشند و 2گونه با فراوانی کم ناشناخته اعلام شده اند. از مجموع ‮‭5357‬ ژله ای میکروسکپی جداسازی شده ‮‭56/6‬ درصد آن مربوط به ایستگاههای سواحل شرقی و ‮‭43/4‬ درصد آن مربوط به ایستگاههای سواحل غربی خوزستان بوده است. بیشترین درصد فراوانی متعلق به شانه دار ‭Pleurobranchia ‬با ‮‭31‬ درصد و هیدرومدوز ‭Eiren hexanemalis ‬با ‮‭22‬ درصد بوده است. بیشترین حضور ژله ای های میکروسپی در سواحل غربی در ماه تیر با ‮‭1080‬ ژله ای در ‮‭10‬ متر مربع مشاهده شده است وسپس با کاهش شدید جمعیت ژله ای ها در ماههای تابستان و پاییز روبرو میشویم و حداقل فراوانی صفر را در ماه مهر نشان داده است. در حالیکه در سواحل شرقی بیشترین فراوانی مربوط به شهریور ماه با ‮‭655‬ ژله ای در ‮‭10‬ متر مربع بوده و دو پیک فراوانی مشخص در اردیبهشت- خرداد و سپس در ماههای تابستان تا اوایل پاییز در این منطقه مشاهده شده است. افزایش و کاهش فراوانی ژله ای ها در ماههای مختلف در دو منطقه شرقی و غربی رابطه عکسی را نشان داده است. بیشترین فراوانی در تیرماه با دمای ‮‭24/5‬ درجه سانتیگراد و در دامنه شوری (‮‭38-39/6‬)گرم در کیلوگرم بوده و با افزایش شوری در ماههای آبان و آذر جمعیت ژله ای ها کاهش یافته است. بیشترین مقدارشاخص تنوع گونه ای مربوط به مرداد ماه در سواحل شرقی و تیرماه در سواحل غربی بوده و کمترین مقادیر آن مربوط به ماههای فصل زمستان در دو منطقه بوده است. در سواحل غربی در ماه تیر با افزایش شدید جمعیت ژله ای ها فراوانی لارو ماهیان در این منطقه کاهش شدیدی داشته و در سواحل شرقی نیز در زمان افزایش جمعیت ژله ای ها در ماههای تابستان با کاهش جمعیت لارو ماهیان در این منطقه روبرو شده ایم. در مجموع ‮‭5343‬ ژله فیش بزرگ (مدوز) در طول این مطالعه توسط صید ترال جمع آوری و مطالعه شده است. نمونه غالب آبهای سواحل خوزستان گونه ‭Catostylus tagi ‬بوده که در تمام سال در منطقه حضور و گونه دیگر ‭Chrysoara hysocella ‬است که بتعداد خیلی کمتر و در ماههای تابستان خصوصا در مرداد ماه در سواحل خوزستان مشاهده شده است.بیشترین فراوانی ژله فیشهای بزرگ در تیر ماه و عمدتا در سواحل شرقی استان بوده که ‮‭2811‬ ژله فیش در کیلومتر مربع محاسبه شده است. عوامل متعددی همچون صید بی رویه و خروج شکارچیان از زنجیره غذایی، تغییرات آب و هوایی، پدیده گرم شدن کره زمین و پدیده یوتریفیکاسیون یا پرغذایی از جمله علل فراوانی ژله ای ها در آبهای ساحلی مناطق گرمسیری در نقاط مختلف جهان مطرح شده اند. نقش فعالیتها و دخالتهای انسانی به عنوان عواامل تشدید کننده در بروز پدیده های فوق نیز همیشه مطرح بوده اما اهمیت هریک از عوامل فوق در وقوع پدیده بلوم گروههای مختلف پلانکتونی همچنان ناشناخته است. خشکسالیهای اخیر و کاهش حجم آبهای شیرین ورودی و بلعکس افزایش بار تخلیه فاضلابهای مختلف صنعتی، کشاورزی و خانگی و همچنین صید بی رویه گونه های سطح بالای زنجیره غذایی می توانند عوامل تقویت کننده ای در بلوم ژله ای ها در سواحل خوزستان باشند.